کلینیک آنلاین فیزیوتراپی · سلامت بعد از ۵۰ · به زبان فارسیاینستاگرامتلگرامیوتیوبEnglish
برنامه‌ی خانگی ۳ سطحی

برنامه‌ی کمر بی‌ترس (کمردرد مزمن)

برنامه‌ی ۶ تا ۱۲ هفته‌ای برای کمردرد غیراختصاصی. هدف: حرکت بدون ترس، تنه‌ی قوی‌تر و برگشت به کارهای روزمره. نوع تمرین کمتر از منظم بودنش اهمیت داره.

برنامه‌ی کمر بی‌ترس (کمردرد مزمن)

قبل از شروع

  • اول پرسش‌نامه‌ی آمادگی ورزش رو پر کن؛ اگه به سؤالی «بله» گفتی، با پزشک مشورت کن.
  • قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ قابل‌قبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.
  • درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا درد تیز یعنی توقف فوری.
  • تمرین‌های تعادلی رو همیشه کنار تکیه‌گاه و ترجیحاً با یک همراه انجام بده.

وسیله‌های لازم

  • تشک
  • صندلی محکم
  • کش مقاومتی (سطح ۲ به بعد)
  • یک کیسه یا دمبل سبک (سطح ۳)

راهنمای خرید تجهیزات ←

سطح خودت رو پیدا کن

اگه مطمئن نیستی، اول تست‌های مرتبط رو انجام بده؛ نتیجه‌ی تست بهت می‌گه از کدوم سطح شروع کنی. اگه شک داری، از سطح ۱ شروع کن.

سطح ۱: حرکت آرام

برای چه کسی: درد زیاد یا ترس از حرکتهفته‌ی ۱ و ۲هر روز، ۱۰ دقیقه
تمرینمقداروسیله
کج کردن لگن (درازکش)۱۰ تکرارتشک
گربه و شتر۸ تکرار آهستهتشک
پل باسن۸ تکرارتشک
پیاده‌روی تند۵ تا ۱۰ دقیقه، ۲ بار در روزکفش راحت
کی برم سطح بعد؟ وقتی راه رفتن ۱۰ دقیقه‌ای درد رو بیشتر نکرد.
نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
تمرین کج کردن لگن (درازکش)

کج کردن لگن (درازکش)

کمرسطح: خیلی آسانتشک
  1. به پشت دراز بکش، زانوها خم.
  2. کمر رو آروم به زمین فشار بده (صاف کن).
  3. رها کن و کمی قوس بده. آروم و بدون درد.
عضله‌ی هدف
عضلات عمقی شکم
هدف کاربردی
حرکت ملایم کمر در روزهای دردناک
مقدار
۱۰ تا ۱۵ تکرار
پیشرفت
ادامه با پل
اشتباهات رایج
  • حرکت سریع
  • حبس نفس
تمرین گربه و شتر

گربه و شتر

کمرسطح: آسانتشک
  1. چهاردست‌وپا بشین.
  2. پشت رو آروم گرد کن و سر رو پایین بیار.
  3. بعد آروم کمر رو گود کن و نگاه به جلو.
عضله‌ی هدف
تحرک ستون فقرات
هدف کاربردی
کم کردن خشکی صبحگاهی
مقدار
۸ تا ۱۰ تکرار آهسته
پیشرفت
اشتباهات رایج
  • حرکت تند تا انتهای دامنه
احتیاط
در پوکی استخوان شدید، گرد کردن کامل پشت رو حذف کن.
تمرین پل باسن

پل باسن

لگن و کمرسطح: آسانتشک
  1. به پشت دراز بکش، زانوها خم و کف پاها روی زمین به اندازه‌ی عرض لگن.
  2. شکم رو کمی سفت کن.
  3. باسن رو بالا بیار تا شونه، لگن و زانو در یک خط باشن.
  4. ۳ ثانیه نگه دار و آروم پایین بیا.
عضله‌ی هدف
سرینی بزرگ، همسترینگ
هدف کاربردی
لگن قوی‌تر، فشار کمتر روی کمر و زانو
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار
پیشرفت
نگه داشتن ۱۰ ثانیه‌ای، بعد پل با یک پا
اشتباهات رایج
  • قوس زیاد کمر به جای بالا آوردن باسن
  • فشار آوردن روی گردن
احتیاط
اگه دراز کشیدن به پشت برات سخته یا سرگیجه داری، کنار تخت و با کمک انجامش بده.
تمرین پیاده‌روی تند

پیاده‌روی تند

قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
  1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
  2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
  3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
  4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
عضله‌ی هدف
قلب و عروق، عضلات پا
هدف کاربردی
انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
مقدار
هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
پیشرفت
هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
اشتباهات رایج
  • شروع خیلی تند و خسته شدن
  • کفش نامناسب
احتیاط
درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
جدول هفتگی قابل چاپ
تمرینشیدسچپج
کج کردن لگن (درازکش)☐☐☐☐☐☐☐
گربه و شتر☐☐☐☐☐☐☐
پل باسن☐☐☐☐☐☐☐
پیاده‌روی تند☐☐☐☐☐☐☐

سطح ۲: کنترل تنه

برای چه کسی: درد متوسطهفته‌ی ۳ تا ۶۳ روز در هفته + پیاده‌روی روزانه
تمرینمقداروسیله
پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)۸ تکرار × ۲ هر طرفتشک
پل باسن۱۲ تکرار × ۲تشک
پارو زدن با کش۱۲ تکرار × ۲کش مقاومتی
بلند شدن از صندلی۱۰ تکرار × ۲صندلی محکم
پیاده‌روی تند۲۰ دقیقهکفش راحت
کی برم سطح بعد؟ وقتی کارهای روزمره (خم شدن، نشستن طولانی) راحت‌تر شد.
نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
تمرین پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)

پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)

کمرسطح: متوسطتشک
  1. چهاردست‌وپا بشین؛ دست‌ها زیر شونه، زانوها زیر لگن.
  2. کمر صاف و نگاه به زمین.
  3. یک دست رو جلو و پای مخالف رو عقب ببر تا هم‌سطح بدن بشن.
  4. ۳ تا ۵ ثانیه نگه دار، برگرد، طرف مقابل.
عضله‌ی هدف
عضلات عمقی شکم و پشت، باسن
هدف کاربردی
کنترل تنه و کمر پایدار
مقدار
۲ ست ۶ تا ۱۰ تکرار هر طرف
پیشرفت
نگه داشتن طولانی‌تر؛ اگه سخته، فقط پا یا فقط دست
اشتباهات رایج
  • چرخیدن لگن
  • بالا بردن پا بیشتر از سطح بدن و قوس کمر
احتیاط
درد مچ یا زانو؟ زیر زانو بالش بذار یا روی مشت دست تکیه کن. در پوکی استخوان شدید با فیزیوتراپیست هماهنگ کن.
تمرین پل باسن

پل باسن

لگن و کمرسطح: آسانتشک
  1. به پشت دراز بکش، زانوها خم و کف پاها روی زمین به اندازه‌ی عرض لگن.
  2. شکم رو کمی سفت کن.
  3. باسن رو بالا بیار تا شونه، لگن و زانو در یک خط باشن.
  4. ۳ ثانیه نگه دار و آروم پایین بیا.
عضله‌ی هدف
سرینی بزرگ، همسترینگ
هدف کاربردی
لگن قوی‌تر، فشار کمتر روی کمر و زانو
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار
پیشرفت
نگه داشتن ۱۰ ثانیه‌ای، بعد پل با یک پا
اشتباهات رایج
  • قوس زیاد کمر به جای بالا آوردن باسن
  • فشار آوردن روی گردن
احتیاط
اگه دراز کشیدن به پشت برات سخته یا سرگیجه داری، کنار تخت و با کمک انجامش بده.
تمرین پارو زدن با کش

پارو زدن با کش

پشت و شانهسطح: آسانکش مقاومتی
  1. صاف روی صندلی بشین، کش رو دور کف پاها بنداز.
  2. دو سر کش رو بگیر، دست‌ها جلو.
  3. آرنج‌ها رو نزدیک بدن به عقب بکش و کتف‌ها رو به هم نزدیک کن.
  4. آروم برگرد.
عضله‌ی هدف
عضلات پشت و بین کتف
هدف کاربردی
پوسچر صاف‌تر و قدرت کشیدن
مقدار
۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار
پیشرفت
وقتی ۱۵ تکرار آسون شد، کش سفت‌تر (مثلاً از زرد به قرمز)
اشتباهات رایج
  • بالا دادن شونه‌ها
  • عقب رفتن تنه به جای کشیدن با دست
احتیاط
کش رو قبل از استفاده از نظر ترک بررسی کن.
تمرین بلند شدن از صندلی

بلند شدن از صندلی

زانو و لگنسطح: آسانصندلی محکم
  1. صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
  2. لبه‌ی صندلی بشین، پاها به اندازه‌ی عرض لگن و صاف روی زمین.
  3. دست‌ها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دسته‌ی صندلی کمک بگیر).
  4. کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
  5. آروم و کنترل‌شده، در ۳ ثانیه بشین.
عضله‌ی هدف
چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
هدف کاربردی
راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفته‌ای ۲ تا ۳ روز
پیشرفت
صندلی کوتاه‌تر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
اشتباهات رایج
  • زانوها به داخل جمع می‌شن؛ زانو باید هم‌جهت انگشت دوم پا باشه
  • با شتاب و ضربه می‌شینی
  • نفس رو حبس می‌کنی
احتیاط
اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهسته‌تر.
تمرین پیاده‌روی تند

پیاده‌روی تند

قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
  1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
  2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
  3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
  4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
عضله‌ی هدف
قلب و عروق، عضلات پا
هدف کاربردی
انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
مقدار
هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
پیشرفت
هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
اشتباهات رایج
  • شروع خیلی تند و خسته شدن
  • کفش نامناسب
احتیاط
درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
جدول هفتگی قابل چاپ
تمرینشیدسچپج
پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)☐☐☐☐☐☐☐
پل باسن☐☐☐☐☐☐☐
پارو زدن با کش☐☐☐☐☐☐☐
بلند شدن از صندلی☐☐☐☐☐☐☐
پیاده‌روی تند☐☐☐☐☐☐☐

سطح ۳: قدرت و زندگی واقعی

برای چه کسی: درد کمهفته‌ی ۷ تا ۱۲۳ روز قدرتی + ۵ روز هوازی
تمرینمقداروسیله
لولای لگن (برداشتن درست اجسام)۱۰ تکرار × ۳ با کیسهیه کیسه‌ی سبک
راه رفتن با دو کیسه (حمل بار)۴ دور ۱۵ متریدو کیسه یا دمبل
پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)۱۰ تکرار × ۲ با نگه داشتن ۵ ثانیهتشک
بالا رفتن از پله۱۰ تکرار × ۲یک پله با نرده
پیاده‌روی تند۳۰ دقیقهکفش راحت
کی برم سطح بعد؟ ادامه بده؛ ورزشی رو که دوست داری اضافه کن (شنا، پیلاتس، باشگاه).
نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
تمرین لولای لگن (برداشتن درست اجسام)

لولای لگن (برداشتن درست اجسام)

کمر و استخوانسطح: متوسطیه کیسه‌ی سبک
  1. کیسه رو نزدیک پاهات بذار، پاها کمی بازتر از عرض لگن.
  2. باسن رو به عقب بفرست و زانوها رو خم کن؛ کمر صاف بمونه.
  3. کیسه رو بگیر و نزدیک بدنت نگه دار.
  4. با فشار پاشنه‌ها بایست.
عضله‌ی هدف
باسن، همسترینگ، عضلات راست‌کننده‌ی ستون
هدف کاربردی
بلند کردن ایمن اجسام بدون خم کردن کمر
مقدار
۲ ست ۸ تا ۱۰ تکرار با وزن کم
پیشرفت
کم‌کم وزن بیشتر؛ با یادگیری درست، به زندگی روزمره ببرش
اشتباهات رایج
  • کمر گرد هنگام خم شدن
  • دور نگه داشتن بار از بدن
  • چرخیدن هنگام بلند کردن
احتیاط
در پوکی استخوان، خم شدن با کمر گرد و چرخش همزمان رو حذف کن.
تمرین راه رفتن با دو کیسه (حمل بار)

راه رفتن با دو کیسه (حمل بار)

کل بدنسطح: متوسطدو کیسه یا دمبل
  1. در هر دست یک کیسه‌ی هم‌وزن بگیر.
  2. صاف بایست، شونه‌ها پایین.
  3. ۱۰ تا ۲۰ متر آروم راه برو.
عضله‌ی هدف
قدرت پنجه، تنه، پاها
هدف کاربردی
حمل خرید بدون خستگی
مقدار
۳ تا ۴ دور
پیشرفت
وزن بیشتر یا مسافت بیشتر
اشتباهات رایج
  • خم شدن به یک طرف
تمرین پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)

پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)

کمرسطح: متوسطتشک
  1. چهاردست‌وپا بشین؛ دست‌ها زیر شونه، زانوها زیر لگن.
  2. کمر صاف و نگاه به زمین.
  3. یک دست رو جلو و پای مخالف رو عقب ببر تا هم‌سطح بدن بشن.
  4. ۳ تا ۵ ثانیه نگه دار، برگرد، طرف مقابل.
عضله‌ی هدف
عضلات عمقی شکم و پشت، باسن
هدف کاربردی
کنترل تنه و کمر پایدار
مقدار
۲ ست ۶ تا ۱۰ تکرار هر طرف
پیشرفت
نگه داشتن طولانی‌تر؛ اگه سخته، فقط پا یا فقط دست
اشتباهات رایج
  • چرخیدن لگن
  • بالا بردن پا بیشتر از سطح بدن و قوس کمر
احتیاط
درد مچ یا زانو؟ زیر زانو بالش بذار یا روی مشت دست تکیه کن. در پوکی استخوان شدید با فیزیوتراپیست هماهنگ کن.
تمرین بالا رفتن از پله

بالا رفتن از پله

زانو و لگنسطح: متوسطیک پله با نرده
  1. رو به پله‌ی اول بایست و نرده رو بگیر.
  2. یک پا رو کامل روی پله بذار.
  3. با فشار همون پا بالا برو و پای دیگه رو کنارش بذار.
  4. آروم برگرد پایین.
عضله‌ی هدف
چهارسر، سرینی
هدف کاربردی
پله رفتن راحت و ایمن
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۰ تکرار هر پا
پیشرفت
پله‌ی بلندتر، بعد بدون دست
اشتباهات رایج
  • هل دادن با پای پایینی
  • زانوی جمع‌شده به داخل
احتیاط
همیشه نرده رو بگیر.
تمرین پیاده‌روی تند

پیاده‌روی تند

قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
  1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
  2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
  3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
  4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
عضله‌ی هدف
قلب و عروق، عضلات پا
هدف کاربردی
انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
مقدار
هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
پیشرفت
هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
اشتباهات رایج
  • شروع خیلی تند و خسته شدن
  • کفش نامناسب
احتیاط
درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
جدول هفتگی قابل چاپ
تمرینشیدسچپج
لولای لگن (برداشتن درست اجسام)☐☐☐☐☐☐☐
راه رفتن با دو کیسه (حمل بار)☐☐☐☐☐☐☐
پرنده‌سگ (چهاردست‌وپا)☐☐☐☐☐☐☐
بالا رفتن از پله☐☐☐☐☐☐☐
پیاده‌روی تند☐☐☐☐☐☐☐

منابع

  1. Hayden JA, Ellis J, Ogilvie R, et al. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2021;9:CD009790. https://doi.org/10.1002/14651858.CD009790.pub2
  2. NICE guideline NG59. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management. 2016 (updated 2020). https://www.nice.org.uk/guidance/ng59

به جامعه‌ی دکتر مکس بپیوند

ویدیوهای تمرین، تحقیقات تازه و راهنماهای رایگان، هر هفته.