کلینیک آنلاین فیزیوتراپی · سلامت بعد از ۵۰ · به زبان فارسیاینستاگرامتلگرامیوتیوبEnglish
نقشه‌ی کامل

دنیای فیزیوتراپی، از اول تا آخر

همه‌ی تخصص‌های فیزیوتراپی و توانبخشی، همه‌ی بیماری‌هایی که فیزیوتراپی درمانشون می‌کنه با سطح شواهد، همه‌ی آزمون‌های معتبر خانگی و آمار ایران. این نقشه، ستون فقرات این سایته؛ هر ردیف که صفحه‌ی کامل داره، لینک شده.

دکتر مکس در حال آموزش
راهنمای سطح شواهد: «قوی» یعنی چند کارآزمایی و رهنمود هم‌سو؛ «متوسط» یعنی شواهد مثبت با محدودیت؛ «محدود» یعنی شواهد کم یا متناقض. این درجه‌بندی جمع‌بندی تحریریه‌ی ماست، نه درجه‌بندی رسمی GRADE.

۱. طبقه‌بندی تخصص‌ها

۱-۱. ده تخصص ABPTS (تعداد متخصصان تا ژوئیهٔ ۲۰۲۶)

تخصص تعداد حوزه‌های اصلی
ارتوپدی (OCS) ۲۵٬۳۰۶ مفاصل، ستون فقرات، بعد از جراحی
نورولوژی (NCS) ۵٬۷۶۸ سکته، پارکینسون، MS، نخاع، دهلیزی
سالمندی (GCS) ۴٬۶۶۵ افتادن، سارکوپنی، پوکی استخوان، فرسودگی
ورزشی (SCS) ۴٬۱۵۳ آسیب ورزشی، بازگشت به ورزش
اطفال (PCS) ۳٬۲۱۹ فلج مغزی، تأخیر رشد، تورتیکولی
لگن و سلامت زنان ۱٬۰۵۵ بی‌اختیاری، بارداری، یائسگی
قلبی‌ریوی (CCS) ۶۳۲ بازتوانی قلب، COPD
انکولوژی ۲۸۱ سرطان پستان، خستگی سرطان، لنف‌ادم
الکتروفیزیولوژی بالینی ۲۸۱ نوار عصب‌عضله، تحریک الکتریکی
مدیریت زخم ۳۸ زخم دیابتی و فشاری

۱-۲. حوزه‌های تکمیلی مراکز بزرگ توانبخشی دنیا

حوزه اهمیت برای ۴۵+
دهلیزی (سرگیجه، BPPV) بسیار بالا
درد مزمن (آموزش درد، مواجههٔ تدریجی) بسیار بالا
پیشگیری و طول عمر سالم بسیار بالا
درمان دست (شکستگی مچ در پوکی استخوان) بالا
لنف‌ادم (پس از سرطان پستان) بالا
ارگونومی و شغلی بالا
فیزیوتراپی و سلامت روان بالا
آبی (Aquatic) متوسط تا بالا
TMJ و سردرد گردنی متوسط
آمپوتی و پروتز متوسط
لگن مردان متوسط
مراقبت حاد/ICU متوسط (خانواده‌ها)
تسکینی، سوختگی پایین تا متوسط

دربارهٔ مراکز برتر: Shirley Ryan AbilityLab، Spaulding، Kessler، TIRR، Mayo، Cleveland Clinic، Johns Hopkins، HSS و Rusk معمولاً این خطوط خدمات را دارند: مغز، نخاع، عضلانی‌اسکلتی، قلبی‌ریوی، سرطان، اطفال، آمپوتی و برنامه‌های دهلیزی و لگن. صفحات رسمی آن‌ها در این پژوهش مستقیماً بررسی نشد و فهرست بالا بر پایهٔ ABPTS است. پایگاه «Rehabilitation Measures Database» در sralab.org مرجع خوبی برای مستندسازی آزمون‌هاست.


۲. فهرست بیماری‌ها و شرایط

راهنمای شواهد: - قوی: چند کارآزمایی و رهنمود هم‌سو. - متوسط: شواهد مثبت با محدودیت. - محدود: شواهد کم یا متناقض.

این درجه‌بندی جمع‌بندی تحریریه‌ای است، نه GRADE رسمی. برای هر صفحه باید رهنمود به‌روز (APTA/JOSPT، NICE، کاکرین) جداگانه ارجاع داده شود.

۲-۱. نورولوژی

صفحهٔ مقدمه: «بیماری عصبی چیست؟» بیماری عصبی یعنی اختلال در مغز، نخاع، اعصاب محیطی یا اتصال عصب به عضله. دسته‌های علت: - عروقی (سکته) - تخریبی (پارکینسون، ALS، آلزایمر) - خودایمنی (MS، گیلن‌باره) - ضربه (TBI، نخاع) - متابولیک (نوروپاتی دیابتی)

برای بسیاری از این بیماری‌ها علت قطعی ناشناخته است و عوامل خطر فقط «ارتباط» دارند، نه «علیت» اثبات‌شده.

بیماری توضیح سن شواهد PT
سکتهٔ مغزی قطع یا خونریزی خون مغز؛ ضعف یک طرف، اختلال گفتار و تعادل ۵۵+ قوی
پارکینسون کمبود دوپامین؛ کندی، لرزش، سفتی، افتادن ۶۰+ قوی
MS آسیب خودایمنی غلاف عصب؛ خستگی، ضعف ۲۰ تا ۵۰ متوسط
ALS تحلیل نورون‌های حرکتی ۵۰ تا ۷۰ محدود (حفظ عملکرد)
ضایعهٔ نخاعی فلج یا ضعف زیر سطح آسیب همه متوسط
TBI ضربهٔ سر؛ اختلال حرکتی و شناختی همه متوسط
نوروپاتی محیطی بی‌حسی پا و افت تعادل ۵۰+ متوسط
گیلن‌باره ضعف سریع التهابی همه محدود تا متوسط
فلج بل فلج ناگهانی نیمهٔ صورت ۱۵ تا ۶۰ محدود
لرزش اساسی لرزش دست هنگام فعالیت ۴۰+ محدود
دمانس (تحرک) افت حافظه و خطر افتادن ۶۵+ متوسط
اختلالات دهلیزی سرگیجه و عدم تعادل ۵۰+ قوی
آتاکسی، دیستونی، میاستنی ناهماهنگی، انقباض غیرارادی، ضعف خستگی‌پذیر متغیر محدود تا متوسط
NPH اختلال راه رفتن، حافظه، ادرار ۶۵+ محدود
میلوپاتی گردنی فشار بر نخاع؛ اختلال راه رفتن ۵۵+ محدود (ارجاع جراحی)
سیاتیک (رادیکولوپاتی) درد تیرکشنده به پا ۳۰ تا ۶۰ متوسط

۲-۲. ارتوپدی (بر اساس نقشهٔ بدن)

ناحیه شرایط شواهد PT
گردن گردن‌درد غیراختصاصی، آرتروز، رادیکولوپاتی، ویپلش، سرِ به جلو متوسط
شانه شانهٔ منجمد (شایع در دیابت و زنان ۴۰ تا ۶۰)، روتاتور کاف، گیرافتادگی، آرتروز، بعد از جراحی، شکستگی بازو متوسط؛ روتاتور کاف متوسط تا قوی
آرنج آرنج تنیس‌بازان و گلف‌بازان متوسط
مچ و دست تونل کارپال، دکرون، آرتروز شست، انگشت ماشه‌ای، شکستگی دیستال رادیوس، RA دست تونل کارپال محدود؛ بقیه متوسط
کمر کمردرد حاد و مزمن، دیسک، تنگی کانال، اسپوندیلولیستزیس، شکستگی فشاری مهره، کایفوز، ساکروایلیاک کمردرد مزمن قوی (ورزش)
لگن آرتروز لگن، درد تروکانتر (زنان یائسه)، تعویض لگن، شکستگی گردن ران، لابروم آرتروز متوسط تا قوی
زانو آرتروز، پاتلوفمورال، منیسک دژنراتیو، ACL، تعویض زانو، پس آنسرین آرتروز قوی؛ TKA متوسط
مچ و کف پا فاسیای کف پا، آشیل، پیچ‌خوردگی، صافی اکتسابی، هالوکس والگوس، پای دیابتی پیچ‌خوردگی قوی؛ بقیه متوسط
فک اختلال TMJ متوسط
سیستمیک RA، اسپوندیلیت، فیبرومیالژیا، هایپرموبیلیتی فیبرومیالژیا قوی (هوازی)

۲-۳. سالمندی

شرایط سن شواهد
افتادن و خطر افتادن ۶۵+ قوی (کاهش ۲۳٪ با ورزش)
سارکوپنی ۶۰+ قوی (مقاومتی)
پوکی استخوان زنان ۵۰+ متوسط برای تراکم؛ قوی برای قدرت و تعادل
فرسودگی ۷۰+ متوسط
ناتوانی پس از بستری ۶۵+ متوسط
ترس از افتادن ۶۵+ متوسط
افت فشار وضعیتی ۶۵+ محدود
اختلال راه رفتن ۷۰+ متوسط
بی‌اختیاری استرسی ۶۰+ قوی

۲-۴. سلامت زنان و مردان

شرایط سن شواهد
بی‌اختیاری استرسی ادرار ۴۰+ قوی (تمرین کف لگن)
مثانهٔ بیش‌فعال ۵۰+ متوسط
افتادگی لگنی خفیف ۵۰+ متوسط
تغییرات عضلانی‌اسکلتی یائسگی ۴۵ تا ۶۰ متوسط (مقاومتی)
درد مقاربت و سندرم ادراری‌تناسلی ۵۰+ محدود تا متوسط
درد کمربند لگنی بارداری بارداری متوسط
دیاستاز رکتوس پس از زایمان محدود
درد مزمن لگن (زن و مرد) ۲۰ تا ۶۰ محدود تا متوسط
یبوست عملکردی همه متوسط (بیوفیدبک)
بی‌اختیاری بعد از پروستاتکتومی مردان ۵۵+ متوسط
نقش کف لگن در اختلال نعوظ مردان ۵۰+ محدود

۲-۵. قلبی‌ریوی و متابولیک

شرایط شواهد
بازتوانی قلبی قوی
نارسایی قلب قوی
فشار خون بالا قوی
COPD (بازتوانی ریوی) قوی
بیماری شریان محیطی (لنگش) قوی (پیاده‌روی نظارت‌شده)
کووید طولانی محدود تا متوسط؛ احتیاط در بدتر شدن پس از فعالیت (PEM)
دیابت نوع ۲ و پیش‌دیابت قوی
سندرم متابولیک قوی
چاقی متوسط؛ کاهش وزن با ورزش به‌تنهایی کم است
کبد چرب (MASLD) متوسط
پیشگیری از پای دیابتی متوسط

۲-۶. انکولوژی

شرایط شواهد
سرطان پستان (شانه و خستگی) قوی برای خستگی و عملکرد
لنف‌ادم (درمان ضد احتقانی کامل، CDT) متوسط
خستگی سرطان قوی
نوروپاتی شیمی‌درمانی محدود تا متوسط
سرطان پروستات و سر و گردن متوسط

۲-۷. اطفال (برای نوه‌ها و مراقبان)

شرایط شواهد
تورتیکولی مادرزادی قوی (رهنمود APTA)
فلج مغزی متوسط
تأخیر رشد حرکتی متوسط
پلاژیوسفالی متوسط
DCD (ناهماهنگی حرکتی) متوسط
اسپینا بیفیدا، سندرم داون متوسط
اسکولیوز نوجوانان محدود تا متوسط
دوشن محدود
راه رفتن روی پنجه محدود
آسیب‌های رشدی ورزشی (اسگود، سیور) متوسط

۳. آزمون‌های معتبر خودسنجی یا با کمک خانواده

هر آزمون در سایت پنج جزء دارد: 1. چه می‌سنجد و چه نمی‌سنجد 2. پیش‌شرط ایمنی 3. امتیازدهی خودکار 4. تفسیر سبز، زرد یا قرمز 5. اقدام بعدی

آزمون می‌سنجد نقطهٔ برش مجوز وب تجاری ایمنی
سه پرسش STEADI خطر افتادن هر «بله» = خطر رایگان (CDC) بی‌خطر
Stay Independent (۱۲ گویه) خطر افتادن ≥۴ = خطر رایگان (CDC) بی‌خطر
TUG تحرک ≥۱۲ ثانیه = خطر افتادن رایگان همراه لازم
۳۰ ثانیه برخاستن از صندلی قدرت پا زیر نُرم سنی؛ مثلاً ۷۰ تا ۷۴ سال: مرد <۱۲، زن <۱۰ رایگان صندلی چسبیده به دیوار؛ همراه
تعادل ۴ مرحله‌ای تعادل ایستا ناتوانی در ۱۰ ثانیه حالت پاشنه‌جلوی‌پنجه = خطر رایگان همراه کنار فرد
راه رفتن ۴ متری عملکرد کلی >۵ ثانیه = غیرطبیعی رایگان همراه
SARC-F سارکوپنی ≥۴ (اختصاصی، حساسیت پایین)؛ برخی مطالعات ≥۲ را پیشنهاد می‌کنند منتشرشده بی‌خطر
قدرت پنجه قدرت عضله مرد <۲۷ کیلوگرم، زن <۱۶ کیلوگرم (EWGSOP2) رایگان دستگاه کالیبره
۵ بار برخاستن قدرت پا >۱۵ ثانیه رایگان همراه
FRAIL فرسودگی ۳ تا ۵ فرسوده؛ ۱ تا ۲ پیش‌فرسوده استعلام شود بی‌خطر
SAGE اختلال شناختی خفیف طبق راهنمای رسمی رایگان برای استفادهٔ بالینی و آموزشی غیرتجاری؛ سایت تجاری مجوز لازم دارد نتیجه فقط «نیاز به بررسی»
MoCA اختلال شناختی — آموزش و گواهی ۱۲۵ دلار در سایت اجرا نشود
پرسش‌نامهٔ ۹ گویه‌ای Tanner علائم پارکینسونیسم وزن‌دهی Duarte 1995 استعلام شود فقط آگاهی
PHQ-9 افسردگی ۵/۱۰/۱۵/۲۰؛ غربالگری ≥۱۰ (نسخهٔ فارسی در بیماران قلبی ≥۷) رایگان، بدون اجازه گویهٔ ۹ باید پیام اورژانسی فوری نشان دهد
GAD-7 اضطراب ۵/۱۰/۱۵؛ غربالگری ≥۱۰ رایگان بی‌خطر
PSQI خواب >۵ = خواب ضعیف مجوز پولی دانشگاه پیتسبورگ —
STOP-Bang آپنهٔ خواب ≥۳ استعلام شود ارجاع پزشکی
STarT Back خطر مزمن شدن کمردرد کم، متوسط، زیاد دانشگاه Keele؛ STarT MSK تجاری ۱۰۰ پوند برای هر سایت در سال بی‌خطر
Oswestry ناتوانی کمر ۰ تا ۱۰۰٪ Mapi؛ تجاری پولی —
NDI ناتوانی گردن ۰ تا ۵۰ Mapi؛ تجاری ممکن است پولی باشد —
KOOS/HOOS زانو و لگن بدون برش تشخیصی Mapi؛ تجاری پولی —
QuickDASH اندام فوقانی ۰ تا ۱۰۰ ۱٬۲۵۰ دلار سال اول —
ICIQ-UI SF بی‌اختیاری ۰ تا ۲۱ مجوز ICIQ بی‌خطر
FINDRISC خطر دیابت <۷ کم؛ ۷ تا ۱۱؛ ۱۲ تا ۱۴؛ ۱۵ تا ۲۰ بالا؛ >۲۰ خیلی بالا اجازه از ADA دقت در ایران متوسط (AUC ۰٫۶۲ تا ۰٫۷۷)
OST خطر پوکی استخوان (وزن منهای سن)×۰٫۲؛ >۱- کم، ۱- تا ۴- متوسط، <۴- زیاد فرمول منتشرشده در ایران ضعیف؛ فقط آگاهی
۶ دقیقه پیاده‌روی ظرفیت عملکردی نُرم سنی رایگان فقط با تأیید پزشک در بیماری قلبی‌ریوی
پله ۲ دقیقه‌ای استقامت نُرم Rikli & Jones رایگان همراه
PAR-Q+ ایمنی شروع ورزش هر «بله» = مشورت پزشکی رایگان با ذکر منبع پیش از همهٔ برنامه‌ها

آزمون‌هایی که نباید در خانه یا سایت اجرا شوند

  • MoCA و MMSE: آزماینده و مجوز لازم دارند.
  • Berg Balance Scale کامل: فقط در کلینیک.
  • تعادل با چشم بسته یا روی یک پا: برای افراد با سابقهٔ افتادن، پارکینسون یا نوروپاتی شدید فقط با همراه.
  • آزمون ورزشی بیشینه یا ۶ دقیقه: نه در بیماری قلبی یا فشار خون کنترل‌نشده.
  • تست‌های تحریکی ارتوپدی: مثل تست منیسک و رباط.
  • Dix-Hallpike و Epley: نه بدون آموزش و همراه.
  • هر آزمونی که درد شدید بدهد: متوقف شود.

۴. زمینهٔ ایران

شرایط داده منبع
آرتروز زانو ۱۵٫۵٪ در COPCORD ایران (آرتروز کل ۱۶٫۹٪)؛ روستاها ۱۹٫۳۴٪؛ کوهورت آذر: زنان ۵۱٫۸٪ و مردان ۳۸٫۴٪ Davatchi 2016، doi:10.1111/1756-185X.12809
درد در ۵۰+ زانو ۵۷٫۴٪ و کمر ۵۴٫۳٪ (کرمانشاه)؛ زانو در زنان ۶۵٫۹٪ PMC7017604
کمردرد ۱۵٫۷٪ (COPCORD)؛ شیوع طول عمر ۲۵٫۲٪ در PERSIAN (۱۶۳٬۷۷۰ نفر) doi:10.1016/j.amsu.2022.103243
پوکی استخوان زنان یائسه: پوکی ۳۳٫۷٪ و استئوپنی ۴۷٫۶٪ (۲۶ مطالعه، ۶٬۷۳۵ نفر) Eghbali 2022، doi:10.1177/11795441211072471
دیابت ۱۴٫۱۵٪ بزرگسالان ۲۵+ (افزایش از ۱۰٫۸۵٪ در ۲۰۱۶)؛ پیش‌دیابت ۲۴٫۸۱٪ (STEPS 2021) STEPS 2021؛ Ameli و همکاران، J Diabetes Metab Disord 2023
سکته بروز استانداردشده ۲۰۱٫۴ در ۱۰۰ هزار نفر در سال (قم)؛ میانگین سن ۶۸؛ مرگ ۲۸ روزه ۱۹٫۶٪ Qom Incidence of Stroke Study 2022
پارکینسون ۲۶۱٫۱ در ۱۰۰ هزار نفر بالای ۵۰ سال (از روی نسخه‌های دارویی)؛ شیوع استانداردشده ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱: +۳۳٫۲٪ Neurol Sci 2025 (GBD)
بیماری‌های عصبی ۳۵٫۲ میلیون نفر در ۲۰۲۱ GBD 2021 Iran
کبد چرب دادهٔ ملی در این پژوهش استخراج نشد —

به جامعه‌ی دکتر مکس بپیوند

ویدیوهای تمرین، تحقیقات تازه و راهنماهای رایگان، هر هفته.