در یک نگاه
- پارگی دژنراتیو یعنی تغییر تدریجی، نه آسیب حاد.
- تمرین درمانی درمان اول توصیهشدهست.
- جراحی آرتروسکوپی برای بیشتر این موارد برتری نشون نداده.
پارگی دژنراتیو منیسک چیه؟
منیسکها ضربهگیرهای غضروفی داخل زانو هستن. با افزایش سن ممکنه بهتدریج پاره بشن؛ این پارگیها در افراد بیدرد هم شایعاند.
چه کسانی بیشتر درگیر میشن؟
بالای ۴۵ سال، اغلب همراه با آرتروز اولیه.
علتها
تغییرات تدریجی بافت.
نکتهی علمی: بیشتر عوامل خطر بالا با بیماری «ارتباط» دارن؛ این به این معنی نیست که حتماً «علت» قطعیاند.
علائم رایج
- درد خط مفصل زانو
- تورم گاهبهگاه
- احساس گیر کردن (نه قفل واقعی)
علائم هشدار: فوراً به پزشک مراجعه کن
- قفل واقعی زانو که باز نمیشه
- تورم شدید بعد از آسیب
درمانها و سطح شواهد
| درمان | سطح شواهد | توضیح |
|---|---|---|
| تمرین درمانی ۱۲ هفتهای | قوی | |
| جراحی آرتروسکوپی | برای بیشتر موارد برتر نبوده |
سطح شواهد جمعبندی ما از رهنمودهای بالینی و مرورهای علمی منابع زیره، نه درجهبندی رسمی.
تمرینهای شروع
این تمرینها برای بیشتر افراد بیخطرن. اگه درد تیز داشتی، بیحسی یا سرگیجه گرفتی، متوقف کن. قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ معمولاً قابلقبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.

صاف کردن زانو در حالت نشسته
- صاف روی صندلی بشین و لبهی صندلی رو بگیر.
- یک پا رو آروم بالا بیار تا زانو صاف بشه؛ مچ پا رو به سمت خودت بکش.
- ۳ ثانیه نگه دار و ران رو سفت کن.
- در ۳ ثانیه پایین بیار. بعد پای دیگه.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران
- هدف کاربردی
- قدرت زانو برای راه رفتن و پله
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار هر پا
- پیشرفت
- وزنهی مچ نیم تا ۲ کیلو، یا کش دور مچ و پایهی صندلی
- اشتباهات رایج
- پرت کردن پا به جای حرکت کنترلشده
- خم شدن به عقب و قوز کردن
- احتیاط
- درد خفیف (تا ۳ از ۱۰) که تا فردا صبح برمیگرده به حالت قبل، معمولاً قابل قبوله. درد تیز یعنی توقف.

بلند شدن از صندلی
- صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
- لبهی صندلی بشین، پاها به اندازهی عرض لگن و صاف روی زمین.
- دستها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دستهی صندلی کمک بگیر).
- کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
- آروم و کنترلشده، در ۳ ثانیه بشین.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
- هدف کاربردی
- راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفتهای ۲ تا ۳ روز
- پیشرفت
- صندلی کوتاهتر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
- اشتباهات رایج
- زانوها به داخل جمع میشن؛ زانو باید همجهت انگشت دوم پا باشه
- با شتاب و ضربه میشینی
- نفس رو حبس میکنی
- احتیاط
- اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهستهتر.

بالا رفتن از پله
- رو به پلهی اول بایست و نرده رو بگیر.
- یک پا رو کامل روی پله بذار.
- با فشار همون پا بالا برو و پای دیگه رو کنارش بذار.
- آروم برگرد پایین.
- عضلهی هدف
- چهارسر، سرینی
- هدف کاربردی
- پله رفتن راحت و ایمن
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۰ تکرار هر پا
- پیشرفت
- پلهی بلندتر، بعد بدون دست
- اشتباهات رایج
- هل دادن با پای پایینی
- زانوی جمعشده به داخل
- احتیاط
- همیشه نرده رو بگیر.

پل باسن
- به پشت دراز بکش، زانوها خم و کف پاها روی زمین به اندازهی عرض لگن.
- شکم رو کمی سفت کن.
- باسن رو بالا بیار تا شونه، لگن و زانو در یک خط باشن.
- ۳ ثانیه نگه دار و آروم پایین بیا.
- عضلهی هدف
- سرینی بزرگ، همسترینگ
- هدف کاربردی
- لگن قویتر، فشار کمتر روی کمر و زانو
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار
- پیشرفت
- نگه داشتن ۱۰ ثانیهای، بعد پل با یک پا
- اشتباهات رایج
- قوس زیاد کمر به جای بالا آوردن باسن
- فشار آوردن روی گردن
- احتیاط
- اگه دراز کشیدن به پشت برات سخته یا سرگیجه داری، کنار تخت و با کمک انجامش بده.
اشتباهات رایج
- جراحی زودهنگام بدون دورهی تمرین
منابع
- Kise NJ, Risberg MA, Stensrud S, et al. Exercise therapy versus arthroscopic partial meniscectomy for degenerative meniscal tear in middle aged patients: randomised controlled trial. BMJ. 2016;354:i3740.