در یک نگاه
- درد آرتروز لگن معمولاً در کشالهی ران حس میشه، نه کنار باسن.
- تمرین تقویتی و آموزش، درمان خط اولاند.
- تعویض مفصل در موارد پیشرفته نتیجهی خوبی داره.
آرتروز لگن (مفصل ران) چیه؟
در آرتروز لگن، مفصل بین سر استخوان ران و لگن دچار تغییرات تدریجی میشه. علامت کلاسیک درد کشالهی ران و محدودیت چرخش داخلی لگنه.
چه کسانی بیشتر درگیر میشن؟
بیشتر بعد از ۵۰ سالگی. سابقهی مشکلات لگن در کودکی و ژنتیک نقش دارن.
علتها
مثل آرتروز زانو، ترکیبی از سن، بار مکانیکی و عوامل فردی.
نکتهی علمی: بیشتر عوامل خطر بالا با بیماری «ارتباط» دارن؛ این به این معنی نیست که حتماً «علت» قطعیاند.
علائم رایج
- درد کشالهی ران که ممکنه تا زانو برسه
- سختی پوشیدن جوراب و کفش
- خشکی صبحگاهی کوتاه
- لنگیدن
علائم هشدار: فوراً به پزشک مراجعه کن
- ناتوانی در تحمل وزن بعد از زمین خوردن (احتمال شکستگی)
- درد شدید با تب
درمانها و سطح شواهد
| درمان | سطح شواهد | توضیح |
|---|---|---|
| تمرین تقویتی و انعطافپذیری | قوی | ۸ تا ۱۲ هفته |
| آموزش و مدیریت وزن | قوی | |
| عصا در دست مخالف | متوسط | کاهش بار هنگام راه رفتن |
| تعویض مفصل لگن | مؤثر در موارد پیشرفته |
سطح شواهد جمعبندی ما از رهنمودهای بالینی و مرورهای علمی منابع زیره، نه درجهبندی رسمی.
تمرینهای شروع
این تمرینها برای بیشتر افراد بیخطرن. اگه درد تیز داشتی، بیحسی یا سرگیجه گرفتی، متوقف کن. قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ معمولاً قابلقبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.

پل باسن
- به پشت دراز بکش، زانوها خم و کف پاها روی زمین به اندازهی عرض لگن.
- شکم رو کمی سفت کن.
- باسن رو بالا بیار تا شونه، لگن و زانو در یک خط باشن.
- ۳ ثانیه نگه دار و آروم پایین بیا.
- عضلهی هدف
- سرینی بزرگ، همسترینگ
- هدف کاربردی
- لگن قویتر، فشار کمتر روی کمر و زانو
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار
- پیشرفت
- نگه داشتن ۱۰ ثانیهای، بعد پل با یک پا
- اشتباهات رایج
- قوس زیاد کمر به جای بالا آوردن باسن
- فشار آوردن روی گردن
- احتیاط
- اگه دراز کشیدن به پشت برات سخته یا سرگیجه داری، کنار تخت و با کمک انجامش بده.

بلند شدن از صندلی
- صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
- لبهی صندلی بشین، پاها به اندازهی عرض لگن و صاف روی زمین.
- دستها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دستهی صندلی کمک بگیر).
- کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
- آروم و کنترلشده، در ۳ ثانیه بشین.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
- هدف کاربردی
- راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفتهای ۲ تا ۳ روز
- پیشرفت
- صندلی کوتاهتر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
- اشتباهات رایج
- زانوها به داخل جمع میشن؛ زانو باید همجهت انگشت دوم پا باشه
- با شتاب و ضربه میشینی
- نفس رو حبس میکنی
- احتیاط
- اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهستهتر.

پیادهروی تند
- با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
- سرعت رو برسون به جایی که میتونی حرف بزنی ولی نمیتونی آواز بخونی.
- دستها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبهرو.
- ۵ دقیقه آرام سرد کن.
- عضلهی هدف
- قلب و عروق، عضلات پا
- هدف کاربردی
- انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
- مقدار
- هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
- پیشرفت
- هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیادهروی بعد از غذا برای قند خون مفیده
- اشتباهات رایج
- شروع خیلی تند و خسته شدن
- کفش نامناسب
- احتیاط
- درد قفسهی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.

ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان
- کنار پیشخوان آشپزخونه بایست و یک دستت رو نزدیکش نگه دار.
- پاشنهی یک پا رو دقیقاً جلوی پنجهی پای دیگه بذار.
- ۱۰ تا ۳۰ ثانیه بمون.
- پاها رو عوض کن.
- عضلهی هدف
- سیستم تعادل، عضلات مچ و لگن
- هدف کاربردی
- کاهش خطر زمین خوردن
- مقدار
- ۳ تا ۵ بار، هر روز
- پیشرفت
- بدون تکیه، بعد ایستادن روی یک پا، بعد راه رفتن پشت سر هم
- اشتباهات رایج
- نگه داشتن نفس
- فاصله گرفتن از تکیهگاه خیلی زود
- احتیاط
- همیشه کنار تکیهگاه؛ اگه سابقهی زمین خوردن داری، یه نفر کنارت باشه.
اشتباهات رایج
- کنار گذاشتن پیادهروی
- دست گرفتن عصا در همان سمت درد
سؤالهای رایج
عصا رو کدوم دست بگیرم؟
دست مخالف لگن دردناک. اینطوری بار مفصل کمتر میشه.
منابع
- Cibulka MT, Bloom NJ, Enseki KR, et al. Hip pain and mobility deficits—hip osteoarthritis: revision 2017. J Orthop Sports Phys Ther. 2017;47(6):A1-A37. https://doi.org/10.2519/jospt.2017.0301
- Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578-1589. https://doi.org/10.1016/j.joca.2019.06.011
