در یک نگاه
- توانبخشی از روز اول بعد از جراحی شروع میشه.
- احتیاطهای حرکتی رو دقیقاً طبق دستور جراحت رعایت کن (بسته به نوع جراحی متفاوته).
- هدف: راه رفتن مستقل و برگشت به زندگی روزمره.
بعد از تعویض مفصل لگن چیه؟
در جراحی تعویض لگن، مفصل آسیبدیده با مفصل مصنوعی جایگزین میشه. نتیجهی بیشتر جراحیها عالیه به شرطی که توانبخشی درست انجام بشه.
چه کسانی بیشتر درگیر میشن؟
بیشتر افراد مبتلا به آرتروز پیشرفتهی لگن یا شکستگی گردن ران.
نکتهی علمی: بیشتر عوامل خطر بالا با بیماری «ارتباط» دارن؛ این به این معنی نیست که حتماً «علت» قطعیاند.
علائم رایج
- درد و تورم هفتههای اول
- ضعف عضلات لگن
علائم هشدار: فوراً به پزشک مراجعه کن
- ساق متورم، گرم و دردناک (احتمال لخته)
- تنگی نفس ناگهانی
- تب، ترشح یا قرمزی زخم
- احساس در رفتن مفصل یا کوتاه شدن ناگهانی پا
درمانها و سطح شواهد
| درمان | سطح شواهد | توضیح |
|---|---|---|
| توانبخشی زودهنگام و تمرین پیشرونده | قوی | |
| وسایل کمکی (واکر، عصا) در هفتههای اول | توصیه میشه | |
| ایمنسازی خانه | توصیه میشه |
سطح شواهد جمعبندی ما از رهنمودهای بالینی و مرورهای علمی منابع زیره، نه درجهبندی رسمی.
تمرینهای شروع
این تمرینها برای بیشتر افراد بیخطرن. اگه درد تیز داشتی، بیحسی یا سرگیجه گرفتی، متوقف کن. قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ معمولاً قابلقبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.

پمپ مچ پا
- بشین یا دراز بکش.
- پنجهها رو به سمت خودت بکش و بعد دور کن.
- آهسته و پشتسرهم.
- عضلهی هدف
- عضلات ساق، گردش خون پا
- هدف کاربردی
- کمک به گردش خون در نشستن یا خوابیدن طولانی
- مقدار
- ۲۰ تا ۳۰ بار، هر ساعت
- پیشرفت
- اشتباهات رایج
- احتیاط
- ساق متورم، گرم و دردناک یعنی مراجعهی فوری (احتمال لخته).

سفت کردن ران (ایزومتریک)
- روی تخت یا زمین بشین، پا صاف و یک حولهی لولهشده زیر زانو.
- زانو رو به حوله فشار بده و ران رو سفت کن.
- ۵ ثانیه نگه دار، رها کن.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران
- هدف کاربردی
- فعال کردن عضلهی ران وقتی زانو دردناک یا متورمه
- مقدار
- ۱۰ تکرار، ۲ تا ۳ بار در روز
- پیشرفت
- بعد از چند روز، صاف کردن زانو در حالت نشسته
- اشتباهات رایج
- حبس نفس
- بالا آوردن باسن

پل باسن
- به پشت دراز بکش، زانوها خم و کف پاها روی زمین به اندازهی عرض لگن.
- شکم رو کمی سفت کن.
- باسن رو بالا بیار تا شونه، لگن و زانو در یک خط باشن.
- ۳ ثانیه نگه دار و آروم پایین بیا.
- عضلهی هدف
- سرینی بزرگ، همسترینگ
- هدف کاربردی
- لگن قویتر، فشار کمتر روی کمر و زانو
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار
- پیشرفت
- نگه داشتن ۱۰ ثانیهای، بعد پل با یک پا
- اشتباهات رایج
- قوس زیاد کمر به جای بالا آوردن باسن
- فشار آوردن روی گردن
- احتیاط
- اگه دراز کشیدن به پشت برات سخته یا سرگیجه داری، کنار تخت و با کمک انجامش بده.

بلند شدن از صندلی
- صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
- لبهی صندلی بشین، پاها به اندازهی عرض لگن و صاف روی زمین.
- دستها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دستهی صندلی کمک بگیر).
- کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
- آروم و کنترلشده، در ۳ ثانیه بشین.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
- هدف کاربردی
- راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفتهای ۲ تا ۳ روز
- پیشرفت
- صندلی کوتاهتر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
- اشتباهات رایج
- زانوها به داخل جمع میشن؛ زانو باید همجهت انگشت دوم پا باشه
- با شتاب و ضربه میشینی
- نفس رو حبس میکنی
- احتیاط
- اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهستهتر.

پیادهروی تند
- با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
- سرعت رو برسون به جایی که میتونی حرف بزنی ولی نمیتونی آواز بخونی.
- دستها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبهرو.
- ۵ دقیقه آرام سرد کن.
- عضلهی هدف
- قلب و عروق، عضلات پا
- هدف کاربردی
- انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
- مقدار
- هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
- پیشرفت
- هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیادهروی بعد از غذا برای قند خون مفیده
- اشتباهات رایج
- شروع خیلی تند و خسته شدن
- کفش نامناسب
- احتیاط
- درد قفسهی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
اشتباهات رایج
- کنار گذاشتن زودهنگام عصا بدون نظر درمانگر
- بیتوجهی به احتیاطهای حرکتی
سؤالهای رایج
کی میتونم بدون عصا راه برم؟
بستگی به جراحی و پیشرفتت داره؛ معمولاً طی چند هفته، با نظر جراح و فیزیوتراپیست.
منابع
- NICE guideline NG157. Joint replacement (primary): hip, knee and shoulder. 2020. https://www.nice.org.uk/guidance/ng157
