در یک نگاه
- تمرین قبل از جراحی برگشت رو راحتتر میکنه.
- دو هدف اصلی بعد از جراحی: صاف شدن کامل زانو و خم شدن کافی.
- درد و تورم هفتههای اول طبیعیه؛ علائم هشدار رو بشناس.
قبل و بعد از تعویض مفصل زانو چیه؟
در تعویض کامل زانو، سطوح آسیبدیدهی مفصل با قطعات مصنوعی جایگزین میشن.
چه کسانی بیشتر درگیر میشن؟
افراد مبتلا به آرتروز پیشرفته که درمانهای غیرجراحی جواب نداده.
نکتهی علمی: بیشتر عوامل خطر بالا با بیماری «ارتباط» دارن؛ این به این معنی نیست که حتماً «علت» قطعیاند.
علائم رایج
- تورم و خشکی هفتههای اول
- ضعف چهارسر
علائم هشدار: فوراً به پزشک مراجعه کن
- ساق متورم، گرم و دردناک
- تنگی نفس ناگهانی
- تب، قرمزی یا ترشح زخم
درمانها و سطح شواهد
| درمان | سطح شواهد | توضیح |
|---|---|---|
| توانبخشی پیشرونده | قوی | |
| تمرین قبل از جراحی | متوسط |
سطح شواهد جمعبندی ما از رهنمودهای بالینی و مرورهای علمی منابع زیره، نه درجهبندی رسمی.
تمرینهای شروع
این تمرینها برای بیشتر افراد بیخطرن. اگه درد تیز داشتی، بیحسی یا سرگیجه گرفتی، متوقف کن. قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ معمولاً قابلقبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.

پمپ مچ پا
- بشین یا دراز بکش.
- پنجهها رو به سمت خودت بکش و بعد دور کن.
- آهسته و پشتسرهم.
- عضلهی هدف
- عضلات ساق، گردش خون پا
- هدف کاربردی
- کمک به گردش خون در نشستن یا خوابیدن طولانی
- مقدار
- ۲۰ تا ۳۰ بار، هر ساعت
- پیشرفت
- اشتباهات رایج
- احتیاط
- ساق متورم، گرم و دردناک یعنی مراجعهی فوری (احتمال لخته).

سفت کردن ران (ایزومتریک)
- روی تخت یا زمین بشین، پا صاف و یک حولهی لولهشده زیر زانو.
- زانو رو به حوله فشار بده و ران رو سفت کن.
- ۵ ثانیه نگه دار، رها کن.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران
- هدف کاربردی
- فعال کردن عضلهی ران وقتی زانو دردناک یا متورمه
- مقدار
- ۱۰ تکرار، ۲ تا ۳ بار در روز
- پیشرفت
- بعد از چند روز، صاف کردن زانو در حالت نشسته
- اشتباهات رایج
- حبس نفس
- بالا آوردن باسن

صاف کردن زانو در حالت نشسته
- صاف روی صندلی بشین و لبهی صندلی رو بگیر.
- یک پا رو آروم بالا بیار تا زانو صاف بشه؛ مچ پا رو به سمت خودت بکش.
- ۳ ثانیه نگه دار و ران رو سفت کن.
- در ۳ ثانیه پایین بیار. بعد پای دیگه.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران
- هدف کاربردی
- قدرت زانو برای راه رفتن و پله
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار هر پا
- پیشرفت
- وزنهی مچ نیم تا ۲ کیلو، یا کش دور مچ و پایهی صندلی
- اشتباهات رایج
- پرت کردن پا به جای حرکت کنترلشده
- خم شدن به عقب و قوز کردن
- احتیاط
- درد خفیف (تا ۳ از ۱۰) که تا فردا صبح برمیگرده به حالت قبل، معمولاً قابل قبوله. درد تیز یعنی توقف.

بالا بردن پای صاف
- به پشت دراز بکش؛ یک زانو خم، پای دیگه صاف.
- ران پای صاف رو سفت کن و مچ رو به سمت خودت بکش.
- پا رو تا ارتفاع زانوی خم بالا ببر، ۲ ثانیه نگه دار، آروم پایین بیار.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران، خمکنندهی لگن
- هدف کاربردی
- قدرت ران بدون فشار به مفصل زانو
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۱۰ تکرار هر پا
- پیشرفت
- وزنهی مچ نیم تا ۱ کیلو
- اشتباهات رایج
- قوس دادن کمر
- افتادن زانو موقع بالا بردن

بلند شدن از صندلی
- صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
- لبهی صندلی بشین، پاها به اندازهی عرض لگن و صاف روی زمین.
- دستها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دستهی صندلی کمک بگیر).
- کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
- آروم و کنترلشده، در ۳ ثانیه بشین.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
- هدف کاربردی
- راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفتهای ۲ تا ۳ روز
- پیشرفت
- صندلی کوتاهتر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
- اشتباهات رایج
- زانوها به داخل جمع میشن؛ زانو باید همجهت انگشت دوم پا باشه
- با شتاب و ضربه میشینی
- نفس رو حبس میکنی
- احتیاط
- اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهستهتر.

پیادهروی تند
- با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
- سرعت رو برسون به جایی که میتونی حرف بزنی ولی نمیتونی آواز بخونی.
- دستها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبهرو.
- ۵ دقیقه آرام سرد کن.
- عضلهی هدف
- قلب و عروق، عضلات پا
- هدف کاربردی
- انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
- مقدار
- هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
- پیشرفت
- هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیادهروی بعد از غذا برای قند خون مفیده
- اشتباهات رایج
- شروع خیلی تند و خسته شدن
- کفش نامناسب
- احتیاط
- درد قفسهی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
اشتباهات رایج
- زیر زانو بالش گذاشتن طولانی (زانو صاف نمیشه)
- کم تحرکی از ترس درد
منابع
- NICE guideline NG157. Joint replacement (primary): hip, knee and shoulder. 2020. https://www.nice.org.uk/guidance/ng157