کلینیک آنلاین فیزیوتراپی · سلامت بعد از ۵۰ · به زبان فارسیاینستاگرامتلگرامیوتیوبEnglish
سالمندی و استقلال

پوکی استخوان و ورزش ایمن

پوکی استخوان بعد از یائسگی: چرا ورزش قدرتی ایمن و درست مهم‌ترین قدمه، و چه حرکاتی رو باید تغییر داد.

پوکی استخوان و ورزش ایمن

در یک نگاه

  • حدود یک‌سوم زنان یائسه‌ی ایرانی پوکی استخوان دارن.
  • تمرین قدرتی و تعادلی هم استخوان رو حفظ می‌کنه و هم خطر زمین خوردن رو کم می‌کنه.
  • خم شدن با کمر گرد و چرخش همزمان رو باید جایگزین کرد.

پوکی استخوان و ورزش ایمن چیه؟

پوکی استخوان یعنی کاهش تراکم و کیفیت استخوان، طوری که با ضربه‌ی کوچک (مثلاً زمین خوردن از حالت ایستاده) بشکنه. شکستگی‌های شایع: مچ دست، مهره‌های کمر و گردن استخوان ران. پوکی استخوان معمولاً «بی‌صدا»ست تا اولین شکستگی.

چه کسانی بیشتر درگیر می‌شن؟

در یک مرور سیستماتیک از ۲۶ مطالعه‌ی ایرانی، حدود ۳۴ درصد زنان یائسه پوکی استخوان و حدود ۴۸ درصد استئوپنی داشتن. یائسگی زودرس، لاغری، سیگار، مصرف طولانی کورتون و سابقه‌ی خانوادگی شکستگی لگن خطر رو بیشتر می‌کنن.

علت‌ها

بعد از یائسگی، کاهش استروژن سرعت از دست رفتن استخوان رو زیاد می‌کنه. کم‌تحرکی، کمبود پروتئین و ویتامین D هم نقش دارن.

نکته‌ی علمی: بیشتر عوامل خطر بالا با بیماری «ارتباط» دارن؛ این به این معنی نیست که حتماً «علت» قطعی‌اند.

علائم رایج

  • اغلب بی‌علامت تا شکستگی
  • کوتاه شدن قد بیش از ۳ تا ۴ سانتی‌متر
  • قوز تازه یا بیشتر شده
  • کمردرد ناگهانی بعد از یک حرکت ساده

علائم هشدار: فوراً به پزشک مراجعه کن

  • کمردرد ناگهانی و شدید بعد از خم شدن یا سرفه (احتمال شکستگی مهره)
  • ناتوانی در تحمل وزن بعد از زمین خوردن

درمان‌ها و سطح شواهد

درمانسطح شواهدتوضیح
تمرین مقاومتی پیشروندهمتوسط برای تراکم، قوی برای قدرتهفته‌ای ۲ تا ۳ بار
تمرین تعادلقوی برای کاهش زمین خوردنهر روز
تمرین ضربه‌ای کنترل‌شدهمتوسطفقط وقتی متخصص تأیید کنه
داروهای پوکی استخوانقویتصمیم پزشک
کلسیم، ویتامین D و پروتئین کافیپایهبا نظر پزشک

سطح شواهد جمع‌بندی ما از رهنمودهای بالینی و مرورهای علمی منابع زیره، نه درجه‌بندی رسمی.

تمرین‌های شروع

این تمرین‌ها برای بیشتر افراد بی‌خطرن. اگه درد تیز داشتی، بی‌حسی یا سرگیجه گرفتی، متوقف کن. قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ معمولاً قابل‌قبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.

تمرین لولای لگن (برداشتن درست اجسام)

لولای لگن (برداشتن درست اجسام)

کمر و استخوانسطح: متوسطیه کیسه‌ی سبک
  1. کیسه رو نزدیک پاهات بذار، پاها کمی بازتر از عرض لگن.
  2. باسن رو به عقب بفرست و زانوها رو خم کن؛ کمر صاف بمونه.
  3. کیسه رو بگیر و نزدیک بدنت نگه دار.
  4. با فشار پاشنه‌ها بایست.
عضله‌ی هدف
باسن، همسترینگ، عضلات راست‌کننده‌ی ستون
هدف کاربردی
بلند کردن ایمن اجسام بدون خم کردن کمر
مقدار
۲ ست ۸ تا ۱۰ تکرار با وزن کم
پیشرفت
کم‌کم وزن بیشتر؛ با یادگیری درست، به زندگی روزمره ببرش
اشتباهات رایج
  • کمر گرد هنگام خم شدن
  • دور نگه داشتن بار از بدن
  • چرخیدن هنگام بلند کردن
احتیاط
در پوکی استخوان، خم شدن با کمر گرد و چرخش همزمان رو حذف کن.
تمرین بلند شدن از صندلی

بلند شدن از صندلی

زانو و لگنسطح: آسانصندلی محکم
  1. صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
  2. لبه‌ی صندلی بشین، پاها به اندازه‌ی عرض لگن و صاف روی زمین.
  3. دست‌ها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دسته‌ی صندلی کمک بگیر).
  4. کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
  5. آروم و کنترل‌شده، در ۳ ثانیه بشین.
عضله‌ی هدف
چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
هدف کاربردی
راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفته‌ای ۲ تا ۳ روز
پیشرفت
صندلی کوتاه‌تر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
اشتباهات رایج
  • زانوها به داخل جمع می‌شن؛ زانو باید هم‌جهت انگشت دوم پا باشه
  • با شتاب و ضربه می‌شینی
  • نفس رو حبس می‌کنی
احتیاط
اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهسته‌تر.
تمرین ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان

ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان

تعادلسطح: متوسطپیشخوان یا میز محکم
  1. کنار پیشخوان آشپزخونه بایست و یک دستت رو نزدیکش نگه دار.
  2. پاشنه‌ی یک پا رو دقیقاً جلوی پنجه‌ی پای دیگه بذار.
  3. ۱۰ تا ۳۰ ثانیه بمون.
  4. پاها رو عوض کن.
عضله‌ی هدف
سیستم تعادل، عضلات مچ و لگن
هدف کاربردی
کاهش خطر زمین خوردن
مقدار
۳ تا ۵ بار، هر روز
پیشرفت
بدون تکیه، بعد ایستادن روی یک پا، بعد راه رفتن پشت سر هم
اشتباهات رایج
  • نگه داشتن نفس
  • فاصله گرفتن از تکیه‌گاه خیلی زود
احتیاط
همیشه کنار تکیه‌گاه؛ اگه سابقه‌ی زمین خوردن داری، یه نفر کنارت باشه.
تمرین پارو زدن با کش

پارو زدن با کش

پشت و شانهسطح: آسانکش مقاومتی
  1. صاف روی صندلی بشین، کش رو دور کف پاها بنداز.
  2. دو سر کش رو بگیر، دست‌ها جلو.
  3. آرنج‌ها رو نزدیک بدن به عقب بکش و کتف‌ها رو به هم نزدیک کن.
  4. آروم برگرد.
عضله‌ی هدف
عضلات پشت و بین کتف
هدف کاربردی
پوسچر صاف‌تر و قدرت کشیدن
مقدار
۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار
پیشرفت
وقتی ۱۵ تکرار آسون شد، کش سفت‌تر (مثلاً از زرد به قرمز)
اشتباهات رایج
  • بالا دادن شونه‌ها
  • عقب رفتن تنه به جای کشیدن با دست
احتیاط
کش رو قبل از استفاده از نظر ترک بررسی کن.
تمرین پیاده‌روی تند

پیاده‌روی تند

قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
  1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
  2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
  3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
  4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
عضله‌ی هدف
قلب و عروق، عضلات پا
هدف کاربردی
انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
مقدار
هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
پیشرفت
هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
اشتباهات رایج
  • شروع خیلی تند و خسته شدن
  • کفش نامناسب
احتیاط
درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.

اشتباهات رایج

  • ترس از هر ورزشی؛ بی‌تحرکی بیشتر ضرر داره
  • حرکت‌های خم شدن کامل به جلو (دراز و نشست) و چرخش شدید تنه
  • نادیده گرفتن تعادل

سؤال‌های رایج

پیاده‌روی کافیه؟

برای قلب عالیه، ولی برای استخوان و عضله کافی نیست. تمرین قدرتی و تعادلی هم لازمه.

دراز و نشست برای من مضره؟

در پوکی استخوان، خم شدن کامل ستون فقرات به جلو توصیه نمی‌شه. حرکاتی مثل پرنده‌سگ جایگزین بهتری‌اند.

منابع

  1. Giangregorio LM, Papaioannou A, MacIntyre NJ, et al. Too Fit To Fracture: exercise recommendations for individuals with osteoporosis or osteoporotic vertebral fracture. Osteoporos Int. 2014;25(5):1361-1372. https://doi.org/10.1007/s00198-014-2616-6
  2. Watson SL, Weeks BK, Weis LJ, et al. High-intensity resistance and impact training improves bone mineral density and physical function in postmenopausal women with osteopenia and osteoporosis: the LIFTMOR randomized controlled trial. J Bone Miner Res. 2018;33(2):211-220. https://doi.org/10.1002/jbmr.3284
  3. Eghbali T, et al. Prevalence of osteoporosis among Iranian postmenopausal women: a systematic review and meta-analysis. Clin Med Insights Arthritis Musculoskelet Disord. 2022;15. https://doi.org/10.1177/11795441211072471

مطالب مرتبط

به جامعه‌ی دکتر مکس بپیوند

ویدیوهای تمرین، تحقیقات تازه و راهنماهای رایگان، هر هفته.