کلینیک آنلاین فیزیوتراپی · سلامت بعد از ۵۰ · به زبان فارسیاینستاگرامتلگرامیوتیوبEnglish
برنامه‌ی خانگی ۳ سطحی

برنامه‌ی ایستادن مطمئن (پیشگیری از زمین خوردن)

برنامه بر پایه‌ی اصول برنامه‌های اثبات‌شده مثل Otago: تعادل + قدرت پا، پیشرونده و طولانی‌مدت. مرور کاکرین نشون داده ورزش میزان زمین خوردن سالمندان رو حدود ۲۳ درصد کم می‌کنه. هدف کلی حداقل ۳ ساعت در هفته تمرین در طول زمانه.

برنامه‌ی ایستادن مطمئن (پیشگیری از زمین خوردن)

قبل از شروع

  • اول پرسش‌نامه‌ی آمادگی ورزش رو پر کن؛ اگه به سؤالی «بله» گفتی، با پزشک مشورت کن.
  • قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ قابل‌قبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.
  • درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا درد تیز یعنی توقف فوری.
  • تمرین‌های تعادلی رو همیشه کنار تکیه‌گاه و ترجیحاً با یک همراه انجام بده.

وسیله‌های لازم

  • پیشخوان آشپزخانه یا میز محکم
  • صندلی محکم
  • وزنه‌ی مچ (سطح ۲ به بعد)
  • یک همراه (برای سطح ۱ و ۲)

راهنمای خرید تجهیزات ←

سطح خودت رو پیدا کن

اگه مطمئن نیستی، اول تست‌های مرتبط رو انجام بده؛ نتیجه‌ی تست بهت می‌گه از کدوم سطح شروع کنی. اگه شک داری، از سطح ۱ شروع کن.

سطح ۱: با تکیه‌گاه

برای چه کسی: TUG بیشتر از ۱۲ ثانیه، ناتوانی در تعادل پشت سر هم، یا امتیاز ۴+ در پرسش‌نامه‌ی خطر زمین خوردنهفته‌ی ۱ تا ۴۳ روز در هفته، ۲۰ تا ۳۰ دقیقه
تمرینمقداروسیله
بلند شدن از صندلی۵ تا ۸ تکرار × ۲ با دستصندلی محکم
بلند شدن روی پنجه۱۰ تکرار × ۲ با دو دست روی پیشخوانپشتی صندلی یا پیشخوان
باز کردن پا به پهلو (ایستاده)۸ تکرار × ۲پشتی صندلی
ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان۱۰ ثانیه × ۳ با دست روی پیشخوانپیشخوان یا میز محکم
رژه‌ی نشسته۲ دقیقهصندلی
کی برم سطح بعد؟ وقتی حالت پشت سر هم رو ۱۰ ثانیه با یک انگشت روی پیشخوان نگه داشتی.
نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
تمرین بلند شدن از صندلی

بلند شدن از صندلی

زانو و لگنسطح: آسانصندلی محکم
  1. صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
  2. لبه‌ی صندلی بشین، پاها به اندازه‌ی عرض لگن و صاف روی زمین.
  3. دست‌ها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دسته‌ی صندلی کمک بگیر).
  4. کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
  5. آروم و کنترل‌شده، در ۳ ثانیه بشین.
عضله‌ی هدف
چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
هدف کاربردی
راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفته‌ای ۲ تا ۳ روز
پیشرفت
صندلی کوتاه‌تر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
اشتباهات رایج
  • زانوها به داخل جمع می‌شن؛ زانو باید هم‌جهت انگشت دوم پا باشه
  • با شتاب و ضربه می‌شینی
  • نفس رو حبس می‌کنی
احتیاط
اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهسته‌تر.
تمرین بلند شدن روی پنجه

بلند شدن روی پنجه

مچ پا و تعادلسطح: آسانپشتی صندلی یا پیشخوان
  1. پشت صندلی بایست و اون رو بگیر.
  2. آروم روی پنجه بلند شو.
  3. ۲ ثانیه بمون، آروم پایین بیا.
عضله‌ی هدف
عضله‌ی ساق
هدف کاربردی
قدرت هل دادن هنگام راه رفتن، تعادل
مقدار
۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار
پیشرفت
با یک پا، بعد با دمبل
اشتباهات رایج
  • تکیه‌ی زیاد به دست
  • پایین اومدن سریع
تمرین باز کردن پا به پهلو (ایستاده)

باز کردن پا به پهلو (ایستاده)

لگنسطح: آسانپشتی صندلی
  1. پشت صندلی بایست، تنه صاف.
  2. یک پا رو صاف به پهلو باز کن، پنجه رو به جلو.
  3. آروم برگردون.
عضله‌ی هدف
سرینی میانی
هدف کاربردی
ثبات لگن و تعادل هنگام راه رفتن
مقدار
۲ ست ۱۰ تکرار هر پا
پیشرفت
کش دور مچ‌ها، بعد بدون تکیه
اشتباهات رایج
  • کج شدن تنه
  • چرخاندن پنجه به بیرون
تمرین ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان

ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان

تعادلسطح: متوسطپیشخوان یا میز محکم
  1. کنار پیشخوان آشپزخونه بایست و یک دستت رو نزدیکش نگه دار.
  2. پاشنه‌ی یک پا رو دقیقاً جلوی پنجه‌ی پای دیگه بذار.
  3. ۱۰ تا ۳۰ ثانیه بمون.
  4. پاها رو عوض کن.
عضله‌ی هدف
سیستم تعادل، عضلات مچ و لگن
هدف کاربردی
کاهش خطر زمین خوردن
مقدار
۳ تا ۵ بار، هر روز
پیشرفت
بدون تکیه، بعد ایستادن روی یک پا، بعد راه رفتن پشت سر هم
اشتباهات رایج
  • نگه داشتن نفس
  • فاصله گرفتن از تکیه‌گاه خیلی زود
احتیاط
همیشه کنار تکیه‌گاه؛ اگه سابقه‌ی زمین خوردن داری، یه نفر کنارت باشه.
تمرین رژه‌ی نشسته

رژه‌ی نشسته

قلب و تحرکسطح: خیلی آسانصندلی
  1. صاف روی صندلی بشین.
  2. زانوها رو یکی‌یکی بالا بیار مثل رژه رفتن.
  3. دست‌ها رو هم تاب بده.
عضله‌ی هدف
خم‌کننده‌های لگن، گردش خون
هدف کاربردی
گرم کردن و هوازی سبک برای افراد کم‌توان
مقدار
۱ تا ۳ دقیقه، چند دور
پیشرفت
رژه‌ی ایستاده کنار صندلی
اشتباهات رایج
  • قوز کردن
جدول هفتگی قابل چاپ
تمرینشیدسچپج
بلند شدن از صندلی☐☐☐☐☐☐☐
بلند شدن روی پنجه☐☐☐☐☐☐☐
باز کردن پا به پهلو (ایستاده)☐☐☐☐☐☐☐
ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان☐☐☐☐☐☐☐
رژه‌ی نشسته☐☐☐☐☐☐☐

سطح ۲: تکیه‌ی کمتر

برای چه کسی: تعادل متوسطهفته‌ی ۵ تا ۱۲۳ روز در هفته + پیاده‌روی ۲ روز
تمرینمقداروسیله
بلند شدن از صندلی۱۰ تکرار × ۲ بدون دستصندلی محکم
بلند شدن روی پنجه۱۵ تکرار × ۲ با یک دستپشتی صندلی یا پیشخوان
ایستادن روی یک پا۱۰ ثانیه × ۳ هر پاپیشخوان
راه رفتن پاشنه جلوی پنجه۱۰ قدم × ۳راهرو با دیوار
قدم بزرگ و حرکت بزرگ۸ قدم × ۲فضای باز خونه
پیاده‌روی تند۱۵ تا ۲۰ دقیقهکفش راحت
کی برم سطح بعد؟ وقتی روی یک پا ۱۰ ثانیه بدون دست ایستادی.
نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
تمرین بلند شدن از صندلی

بلند شدن از صندلی

زانو و لگنسطح: آسانصندلی محکم
  1. صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
  2. لبه‌ی صندلی بشین، پاها به اندازه‌ی عرض لگن و صاف روی زمین.
  3. دست‌ها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دسته‌ی صندلی کمک بگیر).
  4. کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
  5. آروم و کنترل‌شده، در ۳ ثانیه بشین.
عضله‌ی هدف
چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
هدف کاربردی
راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفته‌ای ۲ تا ۳ روز
پیشرفت
صندلی کوتاه‌تر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
اشتباهات رایج
  • زانوها به داخل جمع می‌شن؛ زانو باید هم‌جهت انگشت دوم پا باشه
  • با شتاب و ضربه می‌شینی
  • نفس رو حبس می‌کنی
احتیاط
اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهسته‌تر.
تمرین بلند شدن روی پنجه

بلند شدن روی پنجه

مچ پا و تعادلسطح: آسانپشتی صندلی یا پیشخوان
  1. پشت صندلی بایست و اون رو بگیر.
  2. آروم روی پنجه بلند شو.
  3. ۲ ثانیه بمون، آروم پایین بیا.
عضله‌ی هدف
عضله‌ی ساق
هدف کاربردی
قدرت هل دادن هنگام راه رفتن، تعادل
مقدار
۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار
پیشرفت
با یک پا، بعد با دمبل
اشتباهات رایج
  • تکیه‌ی زیاد به دست
  • پایین اومدن سریع
تمرین ایستادن روی یک پا

ایستادن روی یک پا

تعادلسطح: متوسطپیشخوان
  1. کنار پیشخوان بایست، دستت روش.
  2. یک پا رو کمی از زمین بلند کن.
  3. ۱۰ تا ۳۰ ثانیه بمون. پاها رو عوض کن.
عضله‌ی هدف
تعادل، عضلات مچ و لگن
هدف کاربردی
کاهش خطر زمین خوردن
مقدار
۳ بار هر پا
پیشرفت
یک انگشت روی پیشخوان، بعد بدون دست
اشتباهات رایج
  • قفل کردن زانو
احتیاط
همیشه کنار تکیه‌گاه.
تمرین راه رفتن پاشنه جلوی پنجه

راه رفتن پاشنه جلوی پنجه

تعادلسطح: متوسطراهرو با دیوار
  1. کنار دیوار بایست.
  2. پاشنه‌ی یک پا رو دقیقاً جلوی پنجه‌ی پای دیگه بذار.
  3. ۱۰ قدم این‌طوری جلو برو؛ دستت نزدیک دیوار.
عضله‌ی هدف
تعادل پویا
هدف کاربردی
راه رفتن مطمئن‌تر
مقدار
۲ تا ۳ بار
پیشرفت
بدون نزدیک بودن دست به دیوار، بعد عقب‌عقب
اشتباهات رایج
  • نگاه به پاها
احتیاط
یه نفر کنارت باشه.
تمرین قدم بزرگ و حرکت بزرگ

قدم بزرگ و حرکت بزرگ

تعادل و راه رفتنسطح: متوسطفضای باز خونه
  1. صاف بایست، کنار یک تکیه‌گاه.
  2. یک قدم بلند به جلو بردار و دست‌ها رو باز و بلند تاب بده.
  3. با تمام توان اما کنترل‌شده حرکت کن؛ فکر کن «بزرگ».
  4. برگرد و با پای دیگه تکرار کن.
عضله‌ی هدف
دامنه‌ی حرکت، طول قدم، هماهنگی
هدف کاربردی
مقابله با کوچک و کند شدن حرکت (مثلاً در پارکینسون)
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۰ قدم، هر روز
پیشرفت
قدم به پهلو و عقب، بعد راه رفتن با قدم‌های بزرگ در راهرو
اشتباهات رایج
  • قدم کوتاه از ترس
  • نگاه به زمین
احتیاط
اگه خطر زمین خوردن داری، یک نفر کنارت باشه و نزدیک دیوار یا میز انجام بده.
تمرین پیاده‌روی تند

پیاده‌روی تند

قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
  1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
  2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
  3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
  4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
عضله‌ی هدف
قلب و عروق، عضلات پا
هدف کاربردی
انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
مقدار
هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
پیشرفت
هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
اشتباهات رایج
  • شروع خیلی تند و خسته شدن
  • کفش نامناسب
احتیاط
درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
جدول هفتگی قابل چاپ
تمرینشیدسچپج
بلند شدن از صندلی☐☐☐☐☐☐☐
بلند شدن روی پنجه☐☐☐☐☐☐☐
ایستادن روی یک پا☐☐☐☐☐☐☐
راه رفتن پاشنه جلوی پنجه☐☐☐☐☐☐☐
قدم بزرگ و حرکت بزرگ☐☐☐☐☐☐☐
پیاده‌روی تند☐☐☐☐☐☐☐

سطح ۳: تعادل پویا

برای چه کسی: تعادل خوب؛ هدف پیشگیریاز هفته‌ی ۱۳ به بعد۳ روز در هفته، برای همیشه
تمرینمقداروسیله
ایستادن روی یک پا۳۰ ثانیه × ۳ هر پاپیشخوان
راه رفتن پاشنه جلوی پنجهعقب‌عقب ۱۰ قدم × ۳راهرو با دیوار
راه رفتن همراه با شمردن (تمرین دوگانه)۵ دقیقهراهرو امن
بالا رفتن از پله۱۰ تکرار × ۲یک پله با نرده
پیاده‌روی تند۳۰ دقیقهکفش راحت
کی برم سطح بعد؟ ادامه بده؛ تای‌چی هم گزینه‌ی خوبیه.
نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
تمرین ایستادن روی یک پا

ایستادن روی یک پا

تعادلسطح: متوسطپیشخوان
  1. کنار پیشخوان بایست، دستت روش.
  2. یک پا رو کمی از زمین بلند کن.
  3. ۱۰ تا ۳۰ ثانیه بمون. پاها رو عوض کن.
عضله‌ی هدف
تعادل، عضلات مچ و لگن
هدف کاربردی
کاهش خطر زمین خوردن
مقدار
۳ بار هر پا
پیشرفت
یک انگشت روی پیشخوان، بعد بدون دست
اشتباهات رایج
  • قفل کردن زانو
احتیاط
همیشه کنار تکیه‌گاه.
تمرین راه رفتن پاشنه جلوی پنجه

راه رفتن پاشنه جلوی پنجه

تعادلسطح: متوسطراهرو با دیوار
  1. کنار دیوار بایست.
  2. پاشنه‌ی یک پا رو دقیقاً جلوی پنجه‌ی پای دیگه بذار.
  3. ۱۰ قدم این‌طوری جلو برو؛ دستت نزدیک دیوار.
عضله‌ی هدف
تعادل پویا
هدف کاربردی
راه رفتن مطمئن‌تر
مقدار
۲ تا ۳ بار
پیشرفت
بدون نزدیک بودن دست به دیوار، بعد عقب‌عقب
اشتباهات رایج
  • نگاه به پاها
احتیاط
یه نفر کنارت باشه.
تمرین راه رفتن همراه با شمردن (تمرین دوگانه)

راه رفتن همراه با شمردن (تمرین دوگانه)

تعادل و مغزسطح: متوسطراهرو امن
  1. در یک راهروی امن راه برو.
  2. همزمان از ۱۰۰ سه‌تا‌سه‌تا کم کن یا اسم میوه‌ها رو بگو.
  3. اگه سرعتت خیلی کم شد، ساده‌ترش کن.
عضله‌ی هدف
تعادل و توجه همزمان
هدف کاربردی
امن‌تر راه رفتن در زندگی واقعی و تمرین مغز
مقدار
۳ تا ۵ دقیقه
پیشرفت
کار ذهنی سخت‌تر
اشتباهات رایج
  • تمرین در محیط شلوغ
احتیاط
فقط در افرادی که بدون کمک راه می‌رن؛ یه نفر کنارت باشه.
تمرین بالا رفتن از پله

بالا رفتن از پله

زانو و لگنسطح: متوسطیک پله با نرده
  1. رو به پله‌ی اول بایست و نرده رو بگیر.
  2. یک پا رو کامل روی پله بذار.
  3. با فشار همون پا بالا برو و پای دیگه رو کنارش بذار.
  4. آروم برگرد پایین.
عضله‌ی هدف
چهارسر، سرینی
هدف کاربردی
پله رفتن راحت و ایمن
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۰ تکرار هر پا
پیشرفت
پله‌ی بلندتر، بعد بدون دست
اشتباهات رایج
  • هل دادن با پای پایینی
  • زانوی جمع‌شده به داخل
احتیاط
همیشه نرده رو بگیر.
تمرین پیاده‌روی تند

پیاده‌روی تند

قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
  1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
  2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
  3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
  4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
عضله‌ی هدف
قلب و عروق، عضلات پا
هدف کاربردی
انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
مقدار
هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
پیشرفت
هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
اشتباهات رایج
  • شروع خیلی تند و خسته شدن
  • کفش نامناسب
احتیاط
درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
جدول هفتگی قابل چاپ
تمرینشیدسچپج
ایستادن روی یک پا☐☐☐☐☐☐☐
راه رفتن پاشنه جلوی پنجه☐☐☐☐☐☐☐
راه رفتن همراه با شمردن (تمرین دوگانه)☐☐☐☐☐☐☐
بالا رفتن از پله☐☐☐☐☐☐☐
پیاده‌روی تند☐☐☐☐☐☐☐

منابع

  1. Sherrington C, Fairhall NJ, Wallbank GK, et al. Exercise for preventing falls in older people living in the community. Cochrane Database Syst Rev. 2019;1:CD012424. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012424.pub2
  2. Montero-Odasso M, van der Velde N, Martin FC, et al. World guidelines for falls prevention and management for older adults. Age Ageing. 2022;51(9):afac205. https://doi.org/10.1093/ageing/afac205
  3. Centers for Disease Control and Prevention. STEADI – Stopping Elderly Accidents, Deaths & Injuries: assessment tools (TUG, 30-Second Chair Stand, 4-Stage Balance Test, Stay Independent brochure). https://www.cdc.gov/steadi/

به جامعه‌ی دکتر مکس بپیوند

ویدیوهای تمرین، تحقیقات تازه و راهنماهای رایگان، هر هفته.