کلینیک آنلاین فیزیوتراپی · سلامت بعد از ۵۰ · به زبان فارسیاینستاگرامتلگرامیوتیوبEnglish
برنامه‌ی خانگی ۳ سطحی

برنامه‌ی خانگی بعد از سکته (بیمار و مراقب)

بعد از سکته، تکرار زیاد تمرین‌های کاربردی کلید بهبوده. این برنامه مکمل برنامه‌ی تیم توانبخشیه، نه جایگزینش. همیشه با حضور یک همراه.

برنامه‌ی خانگی بعد از سکته (بیمار و مراقب)

قبل از شروع

  • اول پرسش‌نامه‌ی آمادگی ورزش رو پر کن؛ اگه به سؤالی «بله» گفتی، با پزشک مشورت کن.
  • قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ قابل‌قبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.
  • درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا درد تیز یعنی توقف فوری.
  • تمرین‌های تعادلی رو همیشه کنار تکیه‌گاه و ترجیحاً با یک همراه انجام بده.

وسیله‌های لازم

  • میز و لیوان پلاستیکی
  • صندلی با دسته
  • پیشخوان

راهنمای خرید تجهیزات ←

سطح خودت رو پیدا کن

اگه مطمئن نیستی، اول تست‌های مرتبط رو انجام بده؛ نتیجه‌ی تست بهت می‌گه از کدوم سطح شروع کنی. اگه شک داری، از سطح ۱ شروع کن.

سطح ۱: نشسته

برای چه کسی: نشستن مستقل ولی ایستادن با کمکطبق برنامه‌ی تیم درمانچند دور ۱۰ دقیقه‌ای در روز
تمرینمقداروسیله
تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جایی۱۰ بار جابه‌جایی × ۳میز و لیوان پلاستیکی
رژه‌ی نشسته۱ تا ۲ دقیقهصندلی
پمپ مچ پا۲۰ باربدون وسیله
کمک به جابه‌جایی از تخت به صندلیبا کمک مراقبصندلی محکم با دسته
کی برم سطح بعد؟ وقتی ایستادن با کمک کم ممکن شد.
نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
تمرین تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جایی

تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جایی

بعد از سکتهسطح: متغیرمیز و لیوان پلاستیکی
  1. پشت میز صاف بشین، پاها روی زمین.
  2. با دست مبتلا لیوان رو از یک علامت به علامت دیگه جابه‌جا کن.
  3. حرکت آهسته و دقیق، نه سریع.
  4. هر چند تکرار استراحت کن.
عضله‌ی هدف
کنترل حرکتی دست و شانه
هدف کاربردی
استفاده‌ی دوباره از دست در کارهای روزمره
مقدار
تکرار زیاد مهمه: چند دور ۱۰ دقیقه‌ای در روز، طبق برنامه‌ی درمانگرت
پیشرفت
فاصله‌ی بیشتر، اشیای کوچک‌تر، کارهای واقعی (برداشتن قاشق)
اشتباهات رایج
  • جبران با خم شدن تنه
  • تمرین وقتی خیلی خسته‌ای
احتیاط
برنامه‌ی بعد از سکته باید زیر نظر تیم توانبخشی باشه؛ این تمرین مکمله، نه جایگزین.
تمرین رژه‌ی نشسته

رژه‌ی نشسته

قلب و تحرکسطح: خیلی آسانصندلی
  1. صاف روی صندلی بشین.
  2. زانوها رو یکی‌یکی بالا بیار مثل رژه رفتن.
  3. دست‌ها رو هم تاب بده.
عضله‌ی هدف
خم‌کننده‌های لگن، گردش خون
هدف کاربردی
گرم کردن و هوازی سبک برای افراد کم‌توان
مقدار
۱ تا ۳ دقیقه، چند دور
پیشرفت
رژه‌ی ایستاده کنار صندلی
اشتباهات رایج
  • قوز کردن
تمرین پمپ مچ پا

پمپ مچ پا

مچ پا و گردش خونسطح: خیلی آسانبدون وسیله
  1. بشین یا دراز بکش.
  2. پنجه‌ها رو به سمت خودت بکش و بعد دور کن.
  3. آهسته و پشت‌سر‌هم.
عضله‌ی هدف
عضلات ساق، گردش خون پا
هدف کاربردی
کمک به گردش خون در نشستن یا خوابیدن طولانی
مقدار
۲۰ تا ۳۰ بار، هر ساعت
پیشرفت
اشتباهات رایج
    احتیاط
    ساق متورم، گرم و دردناک یعنی مراجعه‌ی فوری (احتمال لخته).
    تمرین کمک به جابه‌جایی از تخت به صندلی

    کمک به جابه‌جایی از تخت به صندلی

    مراقبسطح: برای مراقبصندلی محکم با دسته
    1. صندلی رو با زاویه‌ی کم کنار تخت بذار و قفلش کن.
    2. سالمند لبه‌ی تخت بشینه، پاها صاف روی زمین.
    3. شما روبه‌رو و کمی کنار، زانوها خم، کمر صاف؛ از پشت کمر یا کمربند ایمنی بگیرید.
    4. با شمارش «یک، دو، سه» بلند بشه، بچرخه و آروم بشینه.
    عضله‌ی هدف
    ایمنی سالمند و کمر مراقب
    هدف کاربردی
    جابه‌جایی بدون افتادن و بدون آسیب به کمر شما
    مقدار
    هر بار جابه‌جایی
    پیشرفت
    هر چقدر سالمند بیشتر کمک کنه، بهتره
    اشتباهات رایج
    • کشیدن از دست یا زیر بغل
    • خم کردن کمر خود مراقب
    احتیاط
    اگه سالمند نمی‌تونه وزن تحمل کنه، از وسیله‌ی کمکی یا دو نفر استفاده کنید.
    جدول هفتگی قابل چاپ
    تمرینشیدسچپج
    تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جایی☐☐☐☐☐☐☐
    رژه‌ی نشسته☐☐☐☐☐☐☐
    پمپ مچ پا☐☐☐☐☐☐☐
    کمک به جابه‌جایی از تخت به صندلی☐☐☐☐☐☐☐

    سطح ۲: ایستادن

    برای چه کسی: ایستادن با تکیه‌گاههر روز
    تمرینمقداروسیله
    بلند شدن از صندلی۵ تا ۸ تکرار × ۲ با دستهصندلی محکم
    ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوانپاها کنار هم ۲۰ ثانیه، با دستپیشخوان یا میز محکم
    تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جاییاشیای کوچک‌ترمیز و لیوان پلاستیکی
    نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
    تمرین بلند شدن از صندلی

    بلند شدن از صندلی

    زانو و لگنسطح: آسانصندلی محکم
    1. صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
    2. لبه‌ی صندلی بشین، پاها به اندازه‌ی عرض لگن و صاف روی زمین.
    3. دست‌ها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دسته‌ی صندلی کمک بگیر).
    4. کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
    5. آروم و کنترل‌شده، در ۳ ثانیه بشین.
    عضله‌ی هدف
    چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
    هدف کاربردی
    راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
    مقدار
    ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفته‌ای ۲ تا ۳ روز
    پیشرفت
    صندلی کوتاه‌تر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
    اشتباهات رایج
    • زانوها به داخل جمع می‌شن؛ زانو باید هم‌جهت انگشت دوم پا باشه
    • با شتاب و ضربه می‌شینی
    • نفس رو حبس می‌کنی
    احتیاط
    اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهسته‌تر.
    تمرین ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان

    ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان

    تعادلسطح: متوسطپیشخوان یا میز محکم
    1. کنار پیشخوان آشپزخونه بایست و یک دستت رو نزدیکش نگه دار.
    2. پاشنه‌ی یک پا رو دقیقاً جلوی پنجه‌ی پای دیگه بذار.
    3. ۱۰ تا ۳۰ ثانیه بمون.
    4. پاها رو عوض کن.
    عضله‌ی هدف
    سیستم تعادل، عضلات مچ و لگن
    هدف کاربردی
    کاهش خطر زمین خوردن
    مقدار
    ۳ تا ۵ بار، هر روز
    پیشرفت
    بدون تکیه، بعد ایستادن روی یک پا، بعد راه رفتن پشت سر هم
    اشتباهات رایج
    • نگه داشتن نفس
    • فاصله گرفتن از تکیه‌گاه خیلی زود
    احتیاط
    همیشه کنار تکیه‌گاه؛ اگه سابقه‌ی زمین خوردن داری، یه نفر کنارت باشه.
    تمرین تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جایی

    تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جایی

    بعد از سکتهسطح: متغیرمیز و لیوان پلاستیکی
    1. پشت میز صاف بشین، پاها روی زمین.
    2. با دست مبتلا لیوان رو از یک علامت به علامت دیگه جابه‌جا کن.
    3. حرکت آهسته و دقیق، نه سریع.
    4. هر چند تکرار استراحت کن.
    عضله‌ی هدف
    کنترل حرکتی دست و شانه
    هدف کاربردی
    استفاده‌ی دوباره از دست در کارهای روزمره
    مقدار
    تکرار زیاد مهمه: چند دور ۱۰ دقیقه‌ای در روز، طبق برنامه‌ی درمانگرت
    پیشرفت
    فاصله‌ی بیشتر، اشیای کوچک‌تر، کارهای واقعی (برداشتن قاشق)
    اشتباهات رایج
    • جبران با خم شدن تنه
    • تمرین وقتی خیلی خسته‌ای
    احتیاط
    برنامه‌ی بعد از سکته باید زیر نظر تیم توانبخشی باشه؛ این تمرین مکمله، نه جایگزین.
    جدول هفتگی قابل چاپ
    تمرینشیدسچپج
    بلند شدن از صندلی☐☐☐☐☐☐☐
    ایستادن پشت سر هم کنار پیشخوان☐☐☐☐☐☐☐
    تمرین دست بعد از سکته: رساندن و جابه‌جایی☐☐☐☐☐☐☐

    سطح ۳: راه رفتن

    برای چه کسی: راه رفتن با یا بدون وسیلههر روز
    تمرینمقداروسیله
    پیاده‌روی تند۵ تا ۱۵ دقیقه با همراهکفش راحت
    بالا رفتن از پله۵ تکرار با نردهیک پله با نرده
    بلند شدن روی پنجه۱۰ تکرارپشتی صندلی یا پیشخوان
    بلند شدن از صندلی۱۰ تکرار × ۲صندلی محکم
    نحوه‌ی انجام هر تمرین (با عکس)
    تمرین پیاده‌روی تند

    پیاده‌روی تند

    قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
    1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
    2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
    3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
    4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
    عضله‌ی هدف
    قلب و عروق، عضلات پا
    هدف کاربردی
    انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
    مقدار
    هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
    پیشرفت
    هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
    اشتباهات رایج
    • شروع خیلی تند و خسته شدن
    • کفش نامناسب
    احتیاط
    درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
    تمرین بالا رفتن از پله

    بالا رفتن از پله

    زانو و لگنسطح: متوسطیک پله با نرده
    1. رو به پله‌ی اول بایست و نرده رو بگیر.
    2. یک پا رو کامل روی پله بذار.
    3. با فشار همون پا بالا برو و پای دیگه رو کنارش بذار.
    4. آروم برگرد پایین.
    عضله‌ی هدف
    چهارسر، سرینی
    هدف کاربردی
    پله رفتن راحت و ایمن
    مقدار
    ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۰ تکرار هر پا
    پیشرفت
    پله‌ی بلندتر، بعد بدون دست
    اشتباهات رایج
    • هل دادن با پای پایینی
    • زانوی جمع‌شده به داخل
    احتیاط
    همیشه نرده رو بگیر.
    تمرین بلند شدن روی پنجه

    بلند شدن روی پنجه

    مچ پا و تعادلسطح: آسانپشتی صندلی یا پیشخوان
    1. پشت صندلی بایست و اون رو بگیر.
    2. آروم روی پنجه بلند شو.
    3. ۲ ثانیه بمون، آروم پایین بیا.
    عضله‌ی هدف
    عضله‌ی ساق
    هدف کاربردی
    قدرت هل دادن هنگام راه رفتن، تعادل
    مقدار
    ۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار
    پیشرفت
    با یک پا، بعد با دمبل
    اشتباهات رایج
    • تکیه‌ی زیاد به دست
    • پایین اومدن سریع
    تمرین بلند شدن از صندلی

    بلند شدن از صندلی

    زانو و لگنسطح: آسانصندلی محکم
    1. صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
    2. لبه‌ی صندلی بشین، پاها به اندازه‌ی عرض لگن و صاف روی زمین.
    3. دست‌ها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دسته‌ی صندلی کمک بگیر).
    4. کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
    5. آروم و کنترل‌شده، در ۳ ثانیه بشین.
    عضله‌ی هدف
    چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
    هدف کاربردی
    راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
    مقدار
    ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفته‌ای ۲ تا ۳ روز
    پیشرفت
    صندلی کوتاه‌تر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
    اشتباهات رایج
    • زانوها به داخل جمع می‌شن؛ زانو باید هم‌جهت انگشت دوم پا باشه
    • با شتاب و ضربه می‌شینی
    • نفس رو حبس می‌کنی
    احتیاط
    اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهسته‌تر.
    جدول هفتگی قابل چاپ
    تمرینشیدسچپج
    پیاده‌روی تند☐☐☐☐☐☐☐
    بالا رفتن از پله☐☐☐☐☐☐☐
    بلند شدن روی پنجه☐☐☐☐☐☐☐
    بلند شدن از صندلی☐☐☐☐☐☐☐

    منابع

    1. Winstein CJ, Stein J, Arena R, et al. Guidelines for adult stroke rehabilitation and recovery: a guideline for healthcare professionals from the AHA/ASA. Stroke. 2016;47(6):e98-e169. https://doi.org/10.1161/STR.0000000000000098

    به جامعه‌ی دکتر مکس بپیوند

    ویدیوهای تمرین، تحقیقات تازه و راهنماهای رایگان، هر هفته.