کلینیک آنلاین فیزیوتراپی · سلامت بعد از ۵۰ · به زبان فارسیاینستاگرامتلگرامیوتیوبEnglish
قلب، ریه و متابولیسم

دیابت نوع ۲ و ورزش

ورزش مثل یک داروی رایگان برای قند خون. ترکیب هوازی و قدرتی، ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا، و مراقبت از پا.

دیابت نوع ۲ و ورزش

در یک نگاه

  • حدود ۱۴ درصد بزرگسالان ایرانی دیابت دارن و حدود یک‌چهارم پیش‌دیابت.
  • ترکیب تمرین هوازی و قدرتی کنترل قند رو بهتر می‌کنه.
  • فاصله نندازید: بیشتر از ۲ روز پشت سر هم بدون ورزش نباشه.

دیابت نوع ۲ و ورزش چیه؟

در دیابت نوع ۲، بدن به انسولین کمتر پاسخ می‌ده و قند خون بالا می‌ره. عضله بزرگ‌ترین مصرف‌کننده‌ی قند خونه؛ برای همین تمرین قدرتی و حرکت بعد از غذا این‌قدر مهمه.

چه کسانی بیشتر درگیر می‌شن؟

در بررسی ملی STEPS ۲۰۲۱، شیوع دیابت در بزرگسالان ۲۵ سال به بالا حدود ۱۴ درصد و پیش‌دیابت حدود ۲۵ درصد بود.

علت‌ها

ژنتیک، اضافه‌وزن به‌خصوص چربی شکمی، کم‌تحرکی و رژیم پرقند و فرآوری‌شده.

نکته‌ی علمی: بیشتر عوامل خطر بالا با بیماری «ارتباط» دارن؛ این به این معنی نیست که حتماً «علت» قطعی‌اند.

علائم رایج

  • تشنگی و ادرار زیاد
  • خستگی
  • زخم‌هایی که دیر خوب می‌شن
  • گزگز پاها

علائم هشدار: فوراً به پزشک مراجعه کن

  • قند خیلی پایین (لرزش، تعریق، گیجی) حین ورزش
  • زخم پا که خوب نمی‌شه

درمان‌ها و سطح شواهد

درمانسطح شواهدتوضیح
ترکیب تمرین هوازی و مقاومتیقوی۱۵۰ دقیقه هوازی + ۲ تا ۳ جلسه قدرتی
پیاده‌روی کوتاه بعد از غذامتوسط۱۰ تا ۱۵ دقیقه
کاهش زمان نشستنمتوسطهر ۳۰ دقیقه چند دقیقه حرکت
داروقویتصمیم پزشک

سطح شواهد جمع‌بندی ما از رهنمودهای بالینی و مرورهای علمی منابع زیره، نه درجه‌بندی رسمی.

تمرین‌های شروع

این تمرین‌ها برای بیشتر افراد بی‌خطرن. اگه درد تیز داشتی، بی‌حسی یا سرگیجه گرفتی، متوقف کن. قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ معمولاً قابل‌قبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.

تمرین پیاده‌روی تند

پیاده‌روی تند

قلب، قند و انرژیسطح: آسانکفش راحت
  1. با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
  2. سرعت رو برسون به جایی که می‌تونی حرف بزنی ولی نمی‌تونی آواز بخونی.
  3. دست‌ها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبه‌رو.
  4. ۵ دقیقه آرام سرد کن.
عضله‌ی هدف
قلب و عروق، عضلات پا
هدف کاربردی
انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
مقدار
هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
پیشرفت
هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیاده‌روی بعد از غذا برای قند خون مفیده
اشتباهات رایج
  • شروع خیلی تند و خسته شدن
  • کفش نامناسب
احتیاط
درد قفسه‌ی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.
تمرین بلند شدن از صندلی

بلند شدن از صندلی

زانو و لگنسطح: آسانصندلی محکم
  1. صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
  2. لبه‌ی صندلی بشین، پاها به اندازه‌ی عرض لگن و صاف روی زمین.
  3. دست‌ها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دسته‌ی صندلی کمک بگیر).
  4. کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
  5. آروم و کنترل‌شده، در ۳ ثانیه بشین.
عضله‌ی هدف
چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
هدف کاربردی
راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفته‌ای ۲ تا ۳ روز
پیشرفت
صندلی کوتاه‌تر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
اشتباهات رایج
  • زانوها به داخل جمع می‌شن؛ زانو باید هم‌جهت انگشت دوم پا باشه
  • با شتاب و ضربه می‌شینی
  • نفس رو حبس می‌کنی
احتیاط
اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهسته‌تر.
تمرین پارو زدن با کش

پارو زدن با کش

پشت و شانهسطح: آسانکش مقاومتی
  1. صاف روی صندلی بشین، کش رو دور کف پاها بنداز.
  2. دو سر کش رو بگیر، دست‌ها جلو.
  3. آرنج‌ها رو نزدیک بدن به عقب بکش و کتف‌ها رو به هم نزدیک کن.
  4. آروم برگرد.
عضله‌ی هدف
عضلات پشت و بین کتف
هدف کاربردی
پوسچر صاف‌تر و قدرت کشیدن
مقدار
۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار
پیشرفت
وقتی ۱۵ تکرار آسون شد، کش سفت‌تر (مثلاً از زرد به قرمز)
اشتباهات رایج
  • بالا دادن شونه‌ها
  • عقب رفتن تنه به جای کشیدن با دست
احتیاط
کش رو قبل از استفاده از نظر ترک بررسی کن.
تمرین شنا روی دیوار

شنا روی دیوار

شانه و بالاتنهسطح: آساندیوار
  1. رو به دیوار، یک قدم بلند فاصله بایست.
  2. دست‌ها هم‌ارتفاع شونه و کمی بازتر از عرض شونه روی دیوار.
  3. بدن از سر تا پاشنه صاف؛ آرنج‌ها با زاویه‌ی حدود ۴۵ درجه از بدن خم بشن.
  4. سینه رو به دیوار نزدیک کن و برگرد.
عضله‌ی هدف
سینه، سه‌سر بازو، عضلات کتف
هدف کاربردی
قدرت دست‌ها برای بلند شدن و هل دادن
مقدار
۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۵ تکرار
پیشرفت
دورتر ایستادن، بعد شنا روی لبه‌ی میز محکم
اشتباهات رایج
  • افتادن لگن و قوس کمر
  • بالا اومدن شونه‌ها سمت گوش
احتیاط
درد شونه هنگام حرکت؟ دامنه رو کمتر کن.
برنامه‌ی قند خون و کبد (دیابت و کبد چرب)

برنامه‌ی هفته‌به‌هفته در ۳ سطح، با وسیله‌های لازم و قانون پیشرفت.

دیدن برنامه

اشتباهات رایج

  • ورزش بدون چک کردن پاها
  • شروع خیلی سنگین بدون هماهنگی با پزشک (به‌خصوص با انسولین)

سؤال‌های رایج

بهترین زمان ورزش؟

برای قند خون، بعد از غذا ارزش ویژه‌ای داره.

منابع

  1. Kanaley JA, Colberg SR, Corcoran MH, et al. Exercise/physical activity in individuals with type 2 diabetes: a consensus statement from the American College of Sports Medicine. Med Sci Sports Exerc. 2022;54(2):353-368. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000002800
  2. Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451-1462. https://doi.org/10.1136/bjsports-2020-102955
  3. Ameli A, et al. Prevalence of diabetes and prediabetes in Iran: findings from the STEPS 2021 national survey. J Diabetes Metab Disord. 2023. https://doi.org/10.1007/s40200-023-01308-z

مطالب مرتبط

به جامعه‌ی دکتر مکس بپیوند

ویدیوهای تمرین، تحقیقات تازه و راهنماهای رایگان، هر هفته.