در یک نگاه
- حدود ۱۴ درصد بزرگسالان ایرانی دیابت دارن و حدود یکچهارم پیشدیابت.
- ترکیب تمرین هوازی و قدرتی کنترل قند رو بهتر میکنه.
- فاصله نندازید: بیشتر از ۲ روز پشت سر هم بدون ورزش نباشه.
دیابت نوع ۲ و ورزش چیه؟
در دیابت نوع ۲، بدن به انسولین کمتر پاسخ میده و قند خون بالا میره. عضله بزرگترین مصرفکنندهی قند خونه؛ برای همین تمرین قدرتی و حرکت بعد از غذا اینقدر مهمه.
چه کسانی بیشتر درگیر میشن؟
در بررسی ملی STEPS ۲۰۲۱، شیوع دیابت در بزرگسالان ۲۵ سال به بالا حدود ۱۴ درصد و پیشدیابت حدود ۲۵ درصد بود.
علتها
ژنتیک، اضافهوزن بهخصوص چربی شکمی، کمتحرکی و رژیم پرقند و فرآوریشده.
نکتهی علمی: بیشتر عوامل خطر بالا با بیماری «ارتباط» دارن؛ این به این معنی نیست که حتماً «علت» قطعیاند.
علائم رایج
- تشنگی و ادرار زیاد
- خستگی
- زخمهایی که دیر خوب میشن
- گزگز پاها
علائم هشدار: فوراً به پزشک مراجعه کن
- قند خیلی پایین (لرزش، تعریق، گیجی) حین ورزش
- زخم پا که خوب نمیشه
درمانها و سطح شواهد
| درمان | سطح شواهد | توضیح |
|---|---|---|
| ترکیب تمرین هوازی و مقاومتی | قوی | ۱۵۰ دقیقه هوازی + ۲ تا ۳ جلسه قدرتی |
| پیادهروی کوتاه بعد از غذا | متوسط | ۱۰ تا ۱۵ دقیقه |
| کاهش زمان نشستن | متوسط | هر ۳۰ دقیقه چند دقیقه حرکت |
| دارو | قوی | تصمیم پزشک |
سطح شواهد جمعبندی ما از رهنمودهای بالینی و مرورهای علمی منابع زیره، نه درجهبندی رسمی.
تمرینهای شروع
این تمرینها برای بیشتر افراد بیخطرن. اگه درد تیز داشتی، بیحسی یا سرگیجه گرفتی، متوقف کن. قانون درد: درد حین تمرین تا ۳ از ۱۰ معمولاً قابلقبوله، به شرطی که تا صبح فردا به حالت قبل برگرده.

پیادهروی تند
- با ۵ دقیقه آرام گرم کن.
- سرعت رو برسون به جایی که میتونی حرف بزنی ولی نمیتونی آواز بخونی.
- دستها رو آزاد تاب بده، نگاه به روبهرو.
- ۵ دقیقه آرام سرد کن.
- عضلهی هدف
- قلب و عروق، عضلات پا
- هدف کاربردی
- انرژی بیشتر، قند خون بهتر، سلامت کبد
- مقدار
- هدف: ۱۵۰ دقیقه در هفته (مثلاً ۳۰ دقیقه، ۵ روز). شروع از ۱۰ دقیقه هم ارزش داره
- پیشرفت
- هر هفته ۵ دقیقه بیشتر؛ ۱۰ دقیقه پیادهروی بعد از غذا برای قند خون مفیده
- اشتباهات رایج
- شروع خیلی تند و خسته شدن
- کفش نامناسب
- احتیاط
- درد قفسهی سینه، تنگی نفس غیرعادی یا سرگیجه یعنی توقف و مراجعه.

بلند شدن از صندلی
- صندلی رو به دیوار تکیه بده که سُر نخوره.
- لبهی صندلی بشین، پاها به اندازهی عرض لگن و صاف روی زمین.
- دستها رو ضربدری روی سینه بذار (اگه سخته، از دستهی صندلی کمک بگیر).
- کمی به جلو خم شو، از پاشنه فشار بیار و کامل بایست.
- آروم و کنترلشده، در ۳ ثانیه بشین.
- عضلهی هدف
- چهارسر ران، باسن (سرینی بزرگ)
- هدف کاربردی
- راحت بلند شدن از صندلی، توالت و ماشین
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۲ تکرار، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت، هفتهای ۲ تا ۳ روز
- پیشرفت
- صندلی کوتاهتر، بدون کمک دست، بعد با یک دمبل سبک جلوی سینه
- اشتباهات رایج
- زانوها به داخل جمع میشن؛ زانو باید همجهت انگشت دوم پا باشه
- با شتاب و ضربه میشینی
- نفس رو حبس میکنی
- احتیاط
- اگه بعد از تعویض لگن هستی، ارتفاع صندلی رو طبق دستور جراحت انتخاب کن. سرگیجه هنگام ایستادن یعنی آهستهتر.

پارو زدن با کش
- صاف روی صندلی بشین، کش رو دور کف پاها بنداز.
- دو سر کش رو بگیر، دستها جلو.
- آرنجها رو نزدیک بدن به عقب بکش و کتفها رو به هم نزدیک کن.
- آروم برگرد.
- عضلهی هدف
- عضلات پشت و بین کتف
- هدف کاربردی
- پوسچر صافتر و قدرت کشیدن
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۱۰ تا ۱۵ تکرار
- پیشرفت
- وقتی ۱۵ تکرار آسون شد، کش سفتتر (مثلاً از زرد به قرمز)
- اشتباهات رایج
- بالا دادن شونهها
- عقب رفتن تنه به جای کشیدن با دست
- احتیاط
- کش رو قبل از استفاده از نظر ترک بررسی کن.

شنا روی دیوار
- رو به دیوار، یک قدم بلند فاصله بایست.
- دستها همارتفاع شونه و کمی بازتر از عرض شونه روی دیوار.
- بدن از سر تا پاشنه صاف؛ آرنجها با زاویهی حدود ۴۵ درجه از بدن خم بشن.
- سینه رو به دیوار نزدیک کن و برگرد.
- عضلهی هدف
- سینه، سهسر بازو، عضلات کتف
- هدف کاربردی
- قدرت دستها برای بلند شدن و هل دادن
- مقدار
- ۲ تا ۳ ست ۸ تا ۱۵ تکرار
- پیشرفت
- دورتر ایستادن، بعد شنا روی لبهی میز محکم
- اشتباهات رایج
- افتادن لگن و قوس کمر
- بالا اومدن شونهها سمت گوش
- احتیاط
- درد شونه هنگام حرکت؟ دامنه رو کمتر کن.

برنامهی هفتهبههفته در ۳ سطح، با وسیلههای لازم و قانون پیشرفت.
دیدن برنامهاشتباهات رایج
- ورزش بدون چک کردن پاها
- شروع خیلی سنگین بدون هماهنگی با پزشک (بهخصوص با انسولین)
سؤالهای رایج
بهترین زمان ورزش؟
برای قند خون، بعد از غذا ارزش ویژهای داره.
منابع
- Kanaley JA, Colberg SR, Corcoran MH, et al. Exercise/physical activity in individuals with type 2 diabetes: a consensus statement from the American College of Sports Medicine. Med Sci Sports Exerc. 2022;54(2):353-368. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000002800
- Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S, et al. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451-1462. https://doi.org/10.1136/bjsports-2020-102955
- Ameli A, et al. Prevalence of diabetes and prediabetes in Iran: findings from the STEPS 2021 national survey. J Diabetes Metab Disord. 2023. https://doi.org/10.1007/s40200-023-01308-z